Η επιστροφή από τις διακοπές στο σχολείο δεν είναι απλώς μια αλλαγή στο πρόγραμμα της ημέρας. Είναι μια μικρή μετάβαση για όλη την οικογένεια. Από τις πιο χαλαρές μέρες των διακοπών περνάμε ξανά σε συγκεκριμένες ώρες ύπνου, πρωινό ξύπνημα, σχολικές υποχρεώσεις, δραστηριότητες και για αρκετά παιδιά, σε έναν νέο σχολικό περιβάλλον.
Γι’ αυτό δεν χρειάζεται να περιμένουμε την πρώτη ημέρα του σχολείου για να ξεκινήσει η προσαρμογή. Μπορούμε να τη βοηθήσουμε να γίνει σταδιακά, με σταθερότητα και χωρίς πίεση. Η ανάγκη για επαρκή ύπνο, κίνηση, ισορροπημένη διατροφή και περιορισμό της οθόνης αποτελεί σημαντικό μέρος μιας υγιούς καθημερινότητας των παιδιών.
Για παιδιά προσχολικής ηλικίας
Στην προσχολική ηλικία, η ρουτίνα είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί κάνει την ημέρα πιο προβλέψιμη και μειώνει την αβεβαιότητα.
Μπορούμε να αρχίσουμε λίγες ημέρες πριν από την έναρξη του σχολείου να μετακινούμε σταδιακά την ώρα ύπνου και αφύπνισης προς το σχολικό ωράριο. Μια σταθερή βραδινή ακολουθία —μπάνιο, πιτζάμες, παραμύθι, ύπνος— λειτουργεί σαν «σήμα» ότι η ημέρα ολοκληρώνεται. Για τα παιδιά 3–4 ετών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει 10–13 ώρες ύπνου συνολικά, με σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης.
Χρήσιμη είναι και μια οπτική ρουτίνα με εικόνες: «ξυπνάω – ντύνομαι – τρώω – πλένω δόντια – παίρνω τσάντα – πάμε σχολείο». Για τον αποχωρισμό, βοηθά ένα σύντομο, σταθερό πρόγραμμα. Δεν χρειάζεται να παρατείνουμε την αποχώρηση· ένα ήρεμο «θα έρθω να σε πάρω μετά το σχολείο» και μια σταθερή διαδικασία είναι συχνά πιο βοηθητικά από πολλές διαβεβαιώσεις.
Για παιδιά δημοτικού
Στο δημοτικό, η μετάβαση συνδέεται περισσότερο με την οργάνωση και την επιστροφή στις μαθησιακές απαιτήσεις.
Μπορούμε να επαναφέρουμε σταδιακά το πρωινό ξύπνημα, να οργανώσουμε από το προηγούμενο βράδυ ρούχα και σχολική τσάντα και να δημιουργήσουμε έναν σταθερό χώρο για διάβασμα. Στόχος δεν είναι να «γεμίσουμε» τις τελευταίες ημέρες των διακοπών με ασκήσεις, αλλά να επαναφέρουμε τον ρυθμό.
Οι οθόνες χρειάζεται επίσης να αποκτήσουν ξανά σαφή όρια, ιδιαίτερα γύρω από τον ύπνο και το διάβασμα. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει οικογενειακό πλάνο χρήσης των μέσων, αποφυγή συσκευών στο υπνοδωμάτιο και απομάκρυνση των οθονών πριν από τον ύπνο.
Μπορούμε να δοκιμάσουμε έναν απλό κανόνα: πρώτα οι βασικές ανάγκες και οι υποχρεώσεις, μετά ο ελεύθερος χρόνος και η οθόνη. Παράλληλα, ένα θρεπτικό πρωινό και επαρκής ενυδάτωση βοηθούν το παιδί να ξεκινήσει τη σχολική ημέρα με καλύτερες προϋποθέσεις.
Για εφήβους
Στην εφηβεία χρειάζεται περισσότερη συνεργασία και λιγότερος έλεγχος. Ο έφηβος έχει ανάγκη να συμμετέχει στη διαμόρφωση του προγράμματός του.
Ο ύπνος είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Οι έφηβοι παρουσιάζουν φυσιολογικά μια μετατόπιση του βιολογικού τους ρολογιού προς πιο βραδινές ώρες, γεγονός που κάνει την πρωινή έγερση δυσκολότερη. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει την ανάγκη για περίπου 8,5–9,5 ώρες ύπνου και τη σημασία της σταθερής ρουτίνας και των ορίων στις ηλεκτρονικές συσκευές.
Αντί για καθημερινές συγκρούσεις, μπορούμε να συμφωνήσουμε μαζί μια «ώρα αποσύνδεσης» από κινητό και υπολογιστή και μια ρεαλιστική ώρα ύπνου. Παράλληλα, βοηθά να οργανώσουμε μαζί τις σχολικές υποχρεώσεις, τις δραστηριότητες και τον ελεύθερο χρόνο, ώστε το πρόγραμμα να είναι απαιτητικό αλλά όχι ασφυκτικό.
Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι δεν προσαρμόζονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο ή στον ίδιο χρόνο. Κάποια παιδιά χρειάζονται λίγες ημέρες, ενώ άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο και περισσότερη υποστήριξη. Η προσωρινή γκρίνια, η κούραση ή η δυσκολία να ξαναμπούν σε πρόγραμμα μπορεί να είναι μέρος της μετάβασης.
Όταν όμως η δυσκολία επιμένει ή είναι έντονη —για παράδειγμα, συνεχής άρνηση του σχολείου, σημαντικό άγχος αποχωρισμού, επίμονες διαταραχές ύπνου, έντονες αλλαγές στη διάθεση ή σημαντική δυσκολία στη λειτουργικότητα του παιδιού— είναι καλό να αναζητήσουμε τη συμβουλή του κατάλληλου επαγγελματία.
Η επιστροφή στο σχολείο δεν χρειάζεται να γίνει απότομα. Με μικρά σταθερά βήματα, προβλεψιμότητα και μια σχέση συνεργασίας με το παιδί, μπορούμε να κάνουμε τη μετάβαση πιο ήρεμη και ασφαλή. Στόχος δεν είναι ένα «τέλειο» πρόγραμμα, αλλά ένα πρόγραμμα που μπορεί πραγματικά να υποστηρίξει το παιδί και ολόκληρη την οικογένεια.
Βιβλιογραφία
American Academy of Pediatrics. (2016). Media use in school-aged children and adolescents. Pediatrics, 138(5), e20162592.
American Academy of Pediatrics. (2014). School start times for adolescents. Pediatrics, 134(3), 642–649.
American Academy of Pediatrics. (2025). Digital ecosystems, children, and adolescents: Policy statement. Pediatrics, 157(2).
Demitrakopoulou, V., & Karadimas, S. (2017). Ύπνος: ένας σημαντικός σύμμαχος για τα παιδιά και τους εφήβους. Ελληνική Εταιρεία Εφηβικής Ιατρικής.
World Health Organization. (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. World Health Organization.
World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. World Health Organization.
Μανίνα Καούκη
