Τεχνητή νοημοσύνη μαθαίνει στα κωφά παιδιά να διαβάζουν

πηγη

Για μια ακόμη φορά η τεχνολογία έρχεται πιο κοντά στους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση αναφερόμαστε σε κωφά παιδιά. Δεν μιλάμε για κάποια θαυματουργή τεχνολογία που θα τα κάνει να αποκτήσουν την αίσθηση της ακοής, αλλά σε κάτι πολύ πιο βασικό: το να μάθουν να διαβάζουν, αλλά και οι γονείς τους να μάθουν νοηματική.
Η τεχνολογία αυτή μας έρχεται από την εταιρεία Huawei, η οποία έχει δημιουργήσει ένα πολύ χρήσιμο app για smartphones, το οποίο είναι διαθέσιμο τόσο στο Google Play όσο και στο AppGallery της ίδιας της εταιρείας. Η εφαρμογή είναι συμβατή με όλα τα Android smartphones και υποστηρίζει αρκετές γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ αναμένονται και περισσότερες. Το app ονομάζεται StorySign (https://consumer.huawei.com/uk/campaign/storysign/app/) και υποστηρίζεται από διάφορες φιλανθρωπικές οργανώσεις αλλά και την Ευρωπαϊκή Ένωση Κωφών.
Όπως αναφέρει και η Huawei, το διάβασμα είναι ιδιαιτέρως προβληματικό για κωφά παιδιά, μιας και δεν μπορούν να ακούσουν τους γονείς τους να τους διαβάζουν κάποιο παραμύθι ή ιστορία, ούτε τους δασκάλους τους να διαβάζουν κάποιο βιβλίο. Επίσης, η νοηματική είναι μια διαφορετική γλώσσα και δεν σχετίζεται άμεσα με την καθομιλουμένη ή τη γραπτή γλώσσα. Αυτές οι ιδιαιτερότητες καθιστούν δύσκολη τη διαδικασία συσχετισμού των γραπτών λέξεων με τις έννοιες που αυτές αναπαριστούν, για τα παιδιά αυτά. Με το StorySign, όμως, η Huawei φιλοδοξεί να κάνει τη διαδικασία πιο εύκολη.

πηγη

Το StorySign υποστηρίζει βιβλία και ιστορίες, τα οποία εμφανίζονται γραπτώς στην οθόνη του smartphone, λίγες λέξεις κάθε φορά, μέσω οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων από την κάμερα. Δίπλα στις λέξεις εμφανίζεται ένα avatar με πολύ καρτουνίστικο στυλ, το οποίο η Huawei ονομάζει Star, και το οποίο έχει σχεδιάσει η Aardman Animations. Η Star λοιπόν αναλαμβάνει να μεταφράσει τις ιστορίες σε νοηματική, ενώ ταυτοχρόνως η κάθε λέξη μαρκάρεται με χρώμα, τη στιγμή που η Star την δείχνει. Με αυτό τον τρόπο, τα παιδιά μπορούν να συσχετίσουν τις γραπτές λέξεις με νοήματα που ήδη γνωρίζουν, αλλά και οι γονείς να ακολουθήσουν την αντίστροφη πορεία, μαθαίνοντας νοηματική.
Για την ώρα, βέβαια, τα Ελληνικά δεν υποστηρίζονται, ενώ και τα υποστηριζόμενα βιβλία είναι λίγα· και τα δύο, όμως, αυτά μειονεκτήματα θα διορθωθούν στο μέλλον. Πρόκειται για μια εκπληκτική προσπάθεια η οποία μας δείχνει τις απεριόριστες δυνατότητες που έχει η τεχνολογία και μπορεί, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, να αλλάξει τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων!

Πηγη

Εκπαιδευτικές καινοτομίες για παιδιά με απώλεια ακοής

Εκπαιδευτικές καινοτομίες για κωφά παιδιά

Πως μπορούν τα κωφά ή βαρήκοα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν και να καταλαβαίνουν τη μουσική; Μείνετε μαζί μας στο learning world, για να δούμε μερικές πρωτοποριακές μεθόδους διδασκαλίας για ανθρώπους με προβλήματα ακοής.
Εδώ και πολλά χρόνια υπάρχει μεγάλη συζήτηση σχετικά με την χρήση της νοηματικής γλώσσας ή της προφορικής διδασκαλίας των κωφών παιδιών. Νέες τεχνολογίες και πρωτοποριακές μέθοδοι ανοίγουν ένα νέο ορίζοντα για ανθρώπους με προβλήματα ακοής. Πάμε να τις δούμε.
Πως μπορούν τα κωφά παιδιά να διασκεδάζουν μέσα από την μόρφωση εάν δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να διδαχθούν την νοηματική γλώσσα; Πως μπορούν να διαβάσουν εάν δεν έχουν πιάσει στα χέρια τους ένα βιβλίο γραμμένο στην γλώσσα τους; Πάμε στην Αργεντινή για να δούμε πως ένα σχολείο προσαρμόζει τα βιβλία στις ανάγκες αυτών των παιδιών.
Στην Αργεντινή το 80 % τουλάχιστον των κωφών είναι αναλφάβητοι και θεωρούνται άνθρωποι με ειδικές ανάγκες που είναι όμως παντελώς αποκλεισμένοι από την κοινωνία. Η νοηματική δεν είχε αναγνωριστεί ως γλώσσα και στα περισσότερα σχολεία χρησιμοποιείται η χειλανάγνωση με αποτέλεσμα το ποσοστό των παιδιών που εγκαταλείπουν το σχολείο να είναι μεγάλο. Για τον λόγο αυτό η οργάνωση Κανάλες, δημιούργησε ένα μοναδικό πρόγραμμα, με σκοπό να δίνει την δυνατότητα στα κωφά παιδιά να διαβάζουν. Μία δωρεάν διαδικτυακή βιβλιοθήκη με οπτικοποιημένα παραμύθια στη νοηματική γλώσσα.
Το 90% των κωφών παιδιών, γεννιούνται από κωφούς γονείς. Η έλλειψη επικοινωνίας αλλά και τα συναισθηματικά εμπόδια που υψώνονται ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας είναι ένα μεγάλο πρόβλημα. Η βιντεοθήκη αυτή βοηθάει τις οικογένειες να μάθουν σιγά σιγά την νοηματική γλώσσα.
Σε ένα συνέδριο που έγινε το 1980, οι δάσκαλοι αποφάσισαν να καταργήσουν την νοηματική γλώσσα στα σχολεία. Μία απόφαση που ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί και είχε μεγάλο αντίκτυπο στην κοινότητα των κωφών. Ποια είναι η κατάσταση τώρα; Σε αυτό το ρεπορτάζ, ένα κωφός δάσκαλος εξηγεί πως προσπαθεί να γεφυρώσει το κενό μεταξύ κωφών, βαρήκοων και ακουόντων.



Πηγή

 Το Αερόστατο

Ελληνική Εφαρμογή με δραστηριότητες.   
Σε ορισμένες από τις δραστηριότητες της πλατφόρμας εμφανίζεται το εικονίδιο αυτό, το οποίο δηλώνει ότι οι οδηγίες της συγκεκριμένης άσκησης υποστηρίζονται από την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) με χρήση βίντεο, καλύπτοντας έτσι τις ανάγκες των μικρών παιδιών με κώφωση ή προβλήματα ακοής. 

Το Αερόστατο 

Οδηγίες για την Εκπαίδευση Κωφών - Βαρηκόων Μαθητών σε Κοινά Σχολεία

•  Προετοιμασία πριν την Τοποθέτηση του Μαθητή
• Συνεχής Ενημέρωση-Αλλαγή Στάσης και Κοινωνική Ένταξη
• Τροποποίηση Φυσικού Περιβάλλοντος Τάξης
• Περιορισμός των Θορύβων στην Τάξη
• Επικοινωνία με τον Κωφό-Βαρήκοο Μαθητή μέσα στην Τάξη
• Υιοθέτηση Ευέλικτων Στρατηγικών Διδασκαλίας για την Ανάγνωση.
• Συνεργασία Σχολείου και Οικογένειας
  

Προετοιμασία πριν την Τοποθέτηση του Μαθητή
Πριν να ενταχθεί ένας κωφός ή βαρήκοος* μαθητής σε κοινή τάξη μαζί με ακούοντες μαθητές είναι απαραίτητο να προετοιμαστούν κατάλληλα οι μαθητές της τάξης υποδοχής, αλλά και το υπόλοιπο προσωπικό του σχολείου (εκπαιδευτικοί, μαθητές κτλ) ώστε να διευκολύνουν την ένταξη του μαθητή στην τάξη και στο σχολείο γενικότερα. Η προετοιμασία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει διάφορες δραστηριότητες.
Παρακάτω παρατίθενται μερικές ιδέες για δραστηριότητες ευαισθητοποίησης και προετοιμασίας του σχολείου:

Παρουσιάσεις και συζητήσεις για τις ατομικές διαφορές και τα ίσα δικαιώματα των ανθρώπων καθώς και για τις ειδικές ανάγκες κάποιων (π.χ. όσων φορούν γυαλιά, ακουστικά, κτλ) ευαισθητοποιούν τους μαθητές του σχολείου και τους βοηθούν να αντιμετωπίζουν τους κωφούς-βαρήκοους μαθητές ισότιμα και χωρίς διακρίσεις. Μια ενημερωτική καμπάνια για το τι είναι κώφωση και βαρηκοΐα, για τις αλήθειες και τους μύθους γύρω από τους Κωφούς καθώς και για τον τρόπο επικοινωνίας με έναν κωφό βαρήκοο μαθητή συμβάλλει, επίσης, στην ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών, των μαθητών και προετοιμάζει το σχολείο να τους υποδεχθεί κατάλληλα.
Η καμπάνια ευαισθητοποίησης για το σχολείο ή την τάξη υποδοχής του Κωφού βαρήκοου μαθητή μπορεί να περιλαμβάνει:

1. Την παρουσίαση της Χάρτας του Ο.Η.Ε. για τα ανθρώπινα δικαιώματα και συζήτηση ή υλοποίηση σχεδίου εργασίας (project) με θέμα τα δικαιώματα όλων των παιδιών για ισότιμη εκπαίδευση.
2. Παρουσίαση ταινιών με πρωταγωνιστές ή θέματα σχετικά με τα άτομα με ειδικές ανάγκες (π.χ. Τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού, Ο άνθρωπος της βροχής, Το αριστερό μου πόδι, κτλ)
3. Παρουσίαση της βιντεοκασέτας της Μονάδας Αγωγής Κωφών του Πανεπιστημίου Πατρών με θέμα, η Κοινότητα των Κωφών και με αφορμή την παρουσίαση αυτή συζήτηση για τους Κωφούς-βαρήκοους και τις ιδιαίτερες επικοινωνιακές και πολιτισμικές ανάγκες τους. Παρόμοιες κασέτες μπορείτε να βρείτε και στις οργανώσεις Κωφών
4. Παρουσίαση ενότητας με θέμα Βαρηκοΐα- Κώφωση- Ακουστικά-Νοηματική Γλώσσα κτλ Υλικό για το θέμα μπορείτε να αντλήσετε από τον οδηγό αυτό. Μπορείτε επίσης να καλέσετε Κωφούς, από τις οργανώσεις Κωφών και άλλους ειδικούς να παρουσιάσουν διάφορα θέματα.

Μία άσκηση ευαισθητοποίησης για τους μαθητές μπορεί να γίνει με μορφή, παιχνιδιού ρόλων όπως παρακάτω:
Χωρίζουμε τους μαθητές σε ομάδες. Κάθε ομάδα κάθεται σε κύκλο και δίνουμε σε κάθε μαθητή ένα «ρόλο». Ένας μαθητής παίζει το ρόλο του κωφού που επικοινωνεί με νοηματική και οι υπόλοιποι προσπαθούν να τον καταλάβουν. Ένας άλλος σε μια άλλη ομάδα παίζει το ρόλο ενός κωφού που η ομιλία του δεν είναι ευδιάκριτη, δε χρησιμοποιεί νοηματική γλώσσα και προσπαθεί να επικοινωνήσει και ένας άλλος σε μια Τρίτη ομάδα παίζει το ρόλο του κωφού που προσπαθεί να καταλάβει τους ακούοντες μαθητές οι οποίοι μιλούν χωρίς φωνή. Στη συνέχεια αφού τα παιδιά παίξουν τους ρόλους τους στις ομάδες τους, συζητούν από την πλευρά των Κωφών ή των ακουόντων για τα προβλήματα που αντιμετώπισαν, πώς αισθάνθηκαν, τι μπορεί να κάνουν για να διευκολύνουν την επικοινωνία κτλ.

Συνεχής Ενημέρωση-Αλλαγή Στάσης και Κοινωνική Ένταξη
Η ενημέρωση των εκπαιδευτικών και των μαθητών του σχολείου για τις δυνατότητες και τις εκπαιδευτικές ανάγκες των κωφών και βαρηκόων μαθητών πρέπει να είναι συνεχής, ώστε να αντιμετωπίζονται οι δυσκολίες και να παρέχεται κοινωνική και ψυχολογική στήριξη στους κωφούς και βαρήκοους μαθητές. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τους παρακάτω τρόπους (ενδεικτικά):
α) Ανάπτυξη κοινών δραστηριοτήτων με ειδικά σχολεία κωφών, ανταλλαγή επισκέψεων, παρακολούθηση παραστάσεων και καθιέρωση εβδομάδας ευαισθητοποίησης του σχολείου γύρω από τις ανάγκες των κωφών μαθητών και την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.
β) Συναντήσεις κωφών μαθητών με άλλους κωφούς μαθητές από το ίδιο σχολείο ή άλλα σχολεία.
γ) Επισκέψεις στην κοινότητα των Κωφών, σε σωματεία και συλλόγους και επισκέψεις ενηλίκων Κωφών στο σχολείο.
δ) Παροχή διερμηνείας Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας σε διάφορες δραστηριότητες του σχολείου.
ε) Διοργάνωση μαθημάτων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας για τους κωφούς και ακούοντες μαθητές και τους εκπαιδευτικούς του σχολείου.
στ) Παρακολούθηση παραστάσεων του Θεάτρου Κωφών Ελλάδας, σχετικών ταινιών, ή εκδηλώσεων των σχολείων κωφών κτλ
Μ' αυτές τις δραστηριότητες όχι μόνο οι κωφοί και βαρήκοοι μαθητές βοηθιούνται κοινωνικά αλλά και οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές του σχολείου γνωρίζουν την κοινότητα και την κουλτούρα των Κωφών και γίνονται πιο θετικοί απέναντί τους. Οι μαθητές του σχολείου χρειάζεται ακόμα να ενθαρρύνονται, ώστε να προσεγγίζουν τον κωφό και βαρήκοο μαθητή και να μην τον απομονώνουν στην τάξη και στα διαλείμματα.
Τέλος, θα πρέπει να ενημερώνεται ατομικά ο κωφός - βαρήκοος μαθητής για τις δραστηριότητες του σχολείου και να ενθαρρύνεται να συμμετέχει σε δραστηριότητες και να αναλαμβάνει ρόλους που μπορεί να διεκπεραιώσει με επιτυχία (αθλητικές εκδηλώσεις, θεατρικούς ρόλους κτλ).

Οι Επικοινωνιακές Ανάγκες των Κωφών και Βαρηκόων Μαθητών
Η ενημέρωση για τις δυνατότητες και τις επικοινωνιακές ανάγκες των κωφών και βαρηκόων μαθητών θα βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, ώστε να αναπτυχθούν οι μεταξύ τους σχέσεις και να υπάρξει πραγματική επικοινωνία στην τάξη και στο σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένοι και να δείχνουν βαθιά κατανόηση για τις ιδιαιτερότητες του κωφού και βαρήκοου μαθητή, χωρίς όμως να είναι προστατευτικοί και να μειώνουν την αξιοπρέπειά τόυ. Ακόμα μπορούν να δώσουν οδηγίες στους μαθητές του σχολείου και στην τάξη του κωφού μαθητή για το πώς μπορεί να επικοινωνούν με τον κωφό και βαρήκοο συμμαθητή τους. Τις οδηγίες αυτές επίσης, μπορούν να τις τυπώσουν σε χαρτί και να τις μοιράσουν στο σχολείο. Για παράδειγμα μπορούν να επισημάνουν ότι όταν μιλούν με τον κωφό / βαρήκοο συμμαθητή τους, θα πρέπει:
α) να στέκονται ή να κάθονται σε κοντινή απόσταση.
β) να κοιτάζουν τον κωφό συμμαθητή τους οποτεδήποτε μιλούν.
γ) να υπάρχει φως στο πρόσωπο του ομιλητή.
δ) να μη στέκονται μπροστά από το παράθυρο καθώς μιλούν, γιατί γίνεται σκοτεινό το πρόσωπό τους.
ε) να μην κουνιούνται όταν μιλούν.
στ) να μην καλύπτουν το στόμα τους με τα χέρια τους, να μην τρώνε όταν μιλούν, να μη μασούν τσίχλα.
ζ) να μιλούν αργά και καθαρά χρησιμοποιώντας μικρές προτάσεις. η) να μη μουρμουρίζουν, να μη μιλούν πολύ σιγά και να μη φωνάζουν.
θ) όταν αλλάζουν θέμα να ενημερώνουν προηγουμένως τον κωφό και βαρήκοο συμμαθητή τους.
ι) να φροντίζουν να υπάρχει ησυχία στο χώρο επικοινωνίας.
ια) να μάθουν μερικά νοήματα.

Τροποποίηση Φυσικού Περιβάλλοντος Τάξης
Οι εκπαιδευτικοί, μπορούν να τροποποιήσουν το περιβάλλον της τάξης ώστε να διευκολύνουν τον κωφό / βαρήκοο μαθητή αλλά και τους ίδιους κατά τη διδασκαλία. Για παράδειγμα, η διάταξη των θρανίων σε ημικύκλιο διευκολύνει τον κωφό και βαρήκοο μαθητή να έχει οπτική επαφή με όλους τους συμμαθητές του και με τον εκπαιδευτικό. Σε περίπτωση που η διάταξη των θρανίων δε μπορεί να αλλάξει και η τάξη έχει την παραδοσιακή μορφή, τότε ο μαθητής θα πρέπει να κάθεται κοντά στο δάσκαλο(στο δεύτερο θρανίο κατά προτίμηση) και σε σημείο που να μπορεί εύκολα να γυρίζει την πλάτη του, ώστε να παρακολουθεί τους άλλους μαθητές, όταν μιλούν (μια περιστρεφόμενη καρέκλα για το μαθητή διευκολύνει πολύ).
Επίσης ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να γνωρίζει ότι για να μπορεί ο κωφός / βαρήκοος μαθητής να παρακολουθεί το μάθημα χωρίς δυσκολία στην τάξη θα πρέπει να κάθεται σε σημείο ώστε να:
α) έχει το φως πίσω του, γιατί είναι δύσκολο να διαβάσει τα χείλη ή να παρακολουθήσει κάτι, όταν κοιτάζει προς το φως.
β) έχει το καλύτερο ως προς την ακοή αυτί προς την πλευρά που στέκεται ο δάσκαλος και όχι προς τον τοίχο.
γ) κάθεται με κάποιο συμμαθητή του, ο οποίος μπορεί να τον βοηθήσει κατά τη διάρκεια του μαθήματος, να του δείξει σε ποιο σημείο του βιβλίου βρίσκονται, ποιες ασκήσεις έχουν, να του κρατάει σημειώσεις κτλ
Τέλος, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει όταν μιλάει να στέκεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στον κωφό-βαρήκοο μαθητή (0,5-1,5 μέτρο) και το πρόσωπό του να φωτίζεται αρκετά. Έτσι μόνο θα μπορεί ο μαθητής να τον παρακολουθεί στα χείλη.

Περιορισμός των Θορύβων στην Τάξη
Το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν στο σχολείο οι κωφοί και βαρήκοοι μαθητές (που φορούν ακουστικά βαρηκοϊας) είναι ο θόρυβος. Για το λόγο αυτό καλό θα ήταν να γίνουν κάποιες προσαρμογές στο χώρο της τάξης και του σχολείου, για να μειωθούν οι θόρυβοι και να βελτιωθεί η ακουστική των τάξεων.
Γενικά η θέση του κωφού-βαρήκοου μαθητή θα πρέπει να είναι μακριά από πηγές θορύβου (π.χ. κίνηση στο δρόμο, θόρυβος προερχόμενος από γήπεδα, αίθουσες μουσικής, αυλή του σχολείου, κτλ).Ο δάσκαλος θα πρέπει να κλείνει τα παράθυρα και τις πόρτες κατά την ώρα της διδασκαλίας. Ακόμα θα πρέπει να προσέχει ώστε να μην υπάρχει πολύς θόρυβος στην τάξη από τις ομιλίες των μαθητών και τις μετακινήσεις των καρεκλών και των θρανίων.
Οι τάξεις με χαμηλό ταβάνι, η τοποθέτηση ηχομονωτικού υλικού (π.χ. φελιζόλ) στους τοίχους ακόμα και οι πίνακες ανακοινώσεων, οι μοκέτες ή τα Χαλιά στο δάπεδο και οι χοντρές κουρτίνες στα παράθυρα δημιουργούν κατάλληλο ηχομονωτικό περιβάλλον για τους κωφούς και βαρήκοους μαθητές. Επίσης η τοποθέτηση κάτω από τις καρέκλες και τα τραπέζια ειδικών υλικών (ελαστικά ή πλαστικά αυτοκόλλητα), μειώνουν το θόρυβο και βελτιώνουν την ακουστική στην τάξη.
Γενικά η τάξη που έχει κωφούς- βαρήκοους μαθητές θα πρέπει να βρίσκεται στο πιο ήσυχο μέρος του σχολείου.

Επικοινωνία με τον Κωφό-Βαρήκοο Μαθητή μέσα στην Τάξη
Για να εξασφαλισθεί επιτυχής επικοινωνία στην τάξη σε ατομική ή ομαδική βάση, ο εκπαιδευτικός καλό είναι να ακολουθήσει τις παρακάτω υποδείξεις:
Πριν αρχίσουμε να μιλάμε τραβάμε την προσοχή του μαθητή με ένα απαλό άγγιγμα ή με ένα νόημα και κρατάμε συνεχώς οπτική επαφή μαζί του. Συχνά φροντίζουμε να βεβαιωνόμαστε ότι ο κωφός μαθητής μας παρακολουθεί
Μιλάμε φυσικά και καθαρά. Ο μαθητής πρέπει να βλέπει το πρόσωπό μας. Όταν μιλάμε, δε γυρίζουμε το πρόσωπό μας και δεν καλύπτουμε το στόμα μας (το μουστάκι, το μάσημα κτλ εμποδίζουν το παιδί να βλέπει το στόμα).
Διευκολύνουμε τη χειλεανάγνωση όταν το πρόσωπό μας φωτίζεται. Όταν μιλάμε στεκόμαστε μπροστά σε παράθυρο ή σε κάποια φωτεινή πηγή Ανάβουμε το φως της τάξης όταν είναι σκοτεινά.
Χρησιμοποιούμε χειρονομίες και εκφράσεις προσώπου, για να διευκολύνουμε την επικοινωνία.
Ελέγχουμε την κατανόηση των οδηγιών που δίνουμε ή του περιεχομένου του μαθήματος με ανοιχτές ερωτήσεις στο μαθητή (π.χ. πεςμου τι έκανε ο σκύλος κτλ). Αυτό αποτρέπει το μαθητή από να κουνάει απλώς το κεφάλι του και να απαντάει με ένα (Ναι» ή «όχι», πράγμα που δε βοηθάει το δάσκαλο να αξιολογήσει τι ακριβώς έχει καταλάβει ο μαθητής.
Επαναλαμβάνουμε κάτι που δεν κατάλαβε ο μαθητής με διαφορετικές λέξεις και φράσεις και όχι με τον ίδιο τρόπο.
Χρησιμοποιούμε και γραπτό λόγο αν χρειαστεί.
Δίνουμε στο μαθητή ένα σχέδιο του προγράμματος των εργασιών της ημέρας και σιγουρευόμαστε ότι γνωρίζει τι εργασία έχει για το σπίτι-Δείχνουμε στο μαθητή ποιος μιλάει κάθε φορά ώστε να τον παρακολουθεί. Θυμίζουμε στους μαθητές να κοιτάζουν των κωφό μαθητή όταν μιλάνε.
Γνωστoποιoύμε από την αρχή το θέμα συζήτησης, επαναλαμβάνουμε τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις των άλλων μαθητών και συνοψίζουμε τη συζήτηση.
Φροντίζουμε ώστε να μιλά ένας κάθε φορά στη τάξη και όχι όλοι μαζί ταυτοχρόνως.
Δίνουμε το νέο λεξιλόγιο εκ των προτέρων (ή το γράφουμε στον πίνακα ή σε κάποιο Χαρτί) και μετά παρουσιάζουμε το μάθημα.
Δε μιλάμε, καθώς περιφερόμαστε στην τάξη ή όταν γράφουμε στον πίνακα
Το διαφανοσκόπειο είναι πολύ χρήσιμο και αποτελεσματικό εποπτικό μέσο. Οι φωτοτυπίες, η ανάγνωση από πίνακες και διαγράμματα επίσης βοηθούν.
Επαναλαμβάνουμε κάθε ανακοίνωση που γίνεται μέσα στην τάξη.
Γράφουμε οδηγίες ή πληροφορίες στον πίνακα, όπως π.Χ. λεξιλόγιο, ανακοινώσεις, το σχέδιο μαθήματος, λέξεις-κλειδιά ή βοηθητικές φράσεις για να διευκολύνουμε την επικοινωνία
Φροντίζουμε ο κωφός / βαρήκοος μαθητής να συμμετέχει ενεργά στο μάθημα.
Αναθέτουμε σε ένα μαθητή να κρατάει σημειώσεις και για τον κωφό μαθητή, καθώς αυτό βοηθά τον κωφό και βαρήκοο μαθητή να παρακολουθήσει τη συζήτηση, γιατί δεν μπορεί να γράφει και να κοιτάζει ταυτόχρονα τον ομιλητή. _
Όταν στην τάξη γίνεται ανάγνωση δυνατά, ο κωφός / βαρήκοος μαθητής διαβάζει σιωπηλά.
Όταν θέλουμε να δείξουμε βίντεο στην τάξη το οποίο δεν έχει υπό τιτλους δίνουμε στον κωφό / βαρήκοο μαθητή μια περίληψη με το θέμα ώστε να μπορέσει να το παρακολουθήσει.

Υιοθέτηση Ευέλικτων Στρατηγικών Διδασκαλίας για την Ανάγνωση.
Οι κωφοί-βαρήκοοι μαθητές έχουν πολλές φορές δυσκολίες στην κατανόηση λεξιλογίου, ιδιαίτερα όταν αυτό είναι άγνωστο. Η δυσκολία αυτή τους δημιουργεί προβλήματα στην ανάγνωση. Οι παρακάτω στρατηγικές διευκολύνουν τους κωφούς-βαρήκοους μαθητές ώστε να κατανοούν διάφορα κείμενα και να συμμετέχουν στο μάθημα όπως και οι υπόλοιποισυμμαθητές τους.
Εξηγούμε τη σημασία των καινούργιων λέξεων που παρουσιάζουμε στην τάξη.
Χρησιμοποιούμε εικόνες που τυχόν υπάρχουν στο κείμενο για να διευκολύνουμε την κατανόηση. Γενικά χρησιμοποιούμε αρκετό εποπτικό υλικό.
Δημιουργούμε με τους μαθητές ατομικά λεξικά με τις άγνωστες λέξεις που συναντούν και με τον ορισμό τους. Τους παροτρύνουμε να χρησιμοποιούν τα λεξικά τους όταν γράφουν κάποιο νέο κείμενο. Πχ έκθεση.
Διδάσκουμε τους μαθητές γνωστικές και γλωσσικές στρατηγικές που θα τους βοηθήσουν να κατανοήσουν ένα κείμενο (προβλέψεις. συγκρίσεις, αντιθέσεις, αλληλουχίες. αναφορές κ.τ.λ)
Προετοιμάζουμε τους μαθητές πριν την ανάγνωση μιας ιστορίας ή άλλου κειμένου δουλεύοντας το λεξιλόγιο και τις κεντρικές έννοιες σε προηγούμενα μαθήματα.
Όταν διαβάζουμε από τον πίνακα ή από βιβλίο δίνουμε λίγο περισσότερο χρόνο στον κωφό/βαρήκοο μαθητή ώστε να ολοκληρώσει την ανάγνωση πριν αρχίσουν οι ερωτήσεις.
Με τη βοήθεια των παιδιών της τάξης φτιάχνουμε περίληψη στον πίνακα με τα βασικά σημεία της ιστορίας που διαβάσαμε.
Παρέχουμε ευκαιρίες στους μαθητές να μελετήσουν ένα θέμα μέσα από διαφορετικές πηγές και υλικό. Τους παροτρύνουμε να ψάξουν περισσότερο στη βιβλιοθήκη. σε άλλα βιβλία. εγκυκλοπαίδειες, σε ηλεκτρονικές διευθύνσεις κτλ
Δίνουμε στο παιδί βιβλία σχετικά με το θέμα του μαθήματος. ώστε να μπορέσει στο σπίτι με τη βοήθεια των γονιών του να κάνει επαναλήψεις.
Δραματοποιούμε ιστορίες στην τάξη.

Συνεργασία Σχολείου και Οικογένειας
Η ανάπτυξη και η υλοποίηση ενός επιτυχημένου εκπαιδευτικού προγράμματος για τη στήριξη των κωφών και βαρηκόων μαθητών απαιτεί τη συνεργασία του σχολείου με την οικογένεια. Οι εκπαιδευτικοί παίζουν σημαντικό ρόλο στην ακαδημαϊκή πρόοδο, την αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική ένταξη των κωφών και βαρηκόων μαθητών. Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των γονιών, οι οποίοι θα πρέπει να είναι ενήμεροι για τους εκπαιδευτικούς στόχους και να εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Ειδικότερα για την επιτυχή ένταξη ενός κωφού βαρήκοου παιδιού σε ένα κοινό σχολείο απαιτείται συλλογική προσπάθεια από συγκεκριμένη ομάδα. Μέλη μιας τέτοιας ομάδας είναι συνήθως οι γονείς, ο δάσκαλος της τάξης και οι εκπαιδευτικοί του σχολείου που εμπλέκονται στη διαδικασία μάθησης του μαθητή (γυμναστής. καθηγητές. διευθυντής κτλ).
Στην ομάδα αυτή μπορούν, επίσης, να συμμετέχουν ο εκπαιδευτικός του ΚΔΑΥ, ο λογοθεραπευτής (αν υπάρχει) και ο αρμόδιος σύμβουλος.

Λαμπροπούλου Βενέττα, Χατζηκακού Κίκα, Βλάχου Γιώτα
Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης
Μονάδα Αγωγής Κωφών Πανεπιστημίου Πατρών
Διεύθυνση: Ρίο-Πάτρα Τ.Κ. 265 00  

Πηγή:  http://www.eduportal.gr

Οδηγίες για την Εκπαίδευση Κωφών - Βαρηκόων Μαθητών σε Κοινά Σχολεία

Η ένταξη και η συμμετοχή των κωφών/βαρήκοων μαθητών σε σχολεία με ακούοντες μαθητές.
Προτάσεις για δασκάλους.

• Προετοιμασία πριν την Τοποθέτηση του Μαθητή
• Συνεχής Ενημέρωση-Αλλαγή Στάσης και Κοινωνική Ένταξη
• Τροποποίηση Φυσικού Περιβάλλοντος Τάξης
• Περιορισμός των Θορύβων στην Τάξη
• Επικοινωνία με τον Κωφό-Βαρήκοο Μαθητή μέσα στην Τάξη
• Υιοθέτηση Ευέλικτων Στρατηγικών Διδασκαλίας για την Ανάγνωση.
• Συνεργασία Σχολείου και Οικογένειας 

Προετοιμασία πριν την Τοποθέτηση του Μαθητή

Πριν να ενταχθεί ένας κωφός ή βαρήκοος* μαθητής σε κοινή τάξη μαζί με ακούοντες μαθητές είναι απαραίτητο να προετοιμαστούν κατάλληλα οι μαθητές της τάξης υποδοχής, αλλά και το υπόλοιπο προσωπικό του σχολείου (εκπαιδευτικοί, μαθητές κτλ) ώστε να διευκολύνουν την ένταξη του μαθητή στην τάξη και στο σχολείο γενικότερα. Η προετοιμασία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει διάφορες δραστηριότητες.
Παρακάτω παρατίθενται μερικές ιδέες για δραστηριότητες ευαισθητοποίησης και προετοιμασίας του σχολείου:

Παρουσιάσεις και συζητήσεις για τις ατομικές διαφορές και τα ίσα δικαιώματα των ανθρώπων καθώς και για τις ειδικές ανάγκες κάποιων (π.χ. όσων φορούν γυαλιά, ακουστικά, κτλ) ευαισθητοποιούν τους μαθητές του σχολείου και τους βοηθούν να αντιμετωπίζουν τους κωφούς-βαρήκοους μαθητές ισότιμα και χωρίς διακρίσεις. Μια ενημερωτική καμπάνια για το τι είναι κώφωση και βαρηκοΐα, για τις αλήθειες και τους μύθους γύρω από τους Κωφούς καθώς και για τον τρόπο επικοινωνίας με έναν κωφό βαρήκοο μαθητή συμβάλλει, επίσης, στην ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών, των μαθητών και προετοιμάζει το σχολείο να τους υποδεχθεί κατάλληλα.
Η καμπάνια ευαισθητοποίησης για το σχολείο ή την τάξη υποδοχής του Κωφού βαρήκοου μαθητή μπορεί να περιλαμβάνει:

1. Την παρουσίαση της Χάρτας του Ο.Η.Ε. για τα ανθρώπινα δικαιώματα και συζήτηση ή υλοποίηση σχεδίου εργασίας (project) με θέμα τα δικαιώματα όλων των παιδιών για ισότιμη εκπαίδευση.
2. Παρουσίαση ταινιών με πρωταγωνιστές ή θέματα σχετικά με τα άτομα με ειδικές ανάγκες (π.χ. Τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού, Ο άνθρωπος της βροχής, Το αριστερό μου πόδι, κτλ)
3. Παρουσίαση της βιντεοκασέτας της Μονάδας Αγωγής Κωφών του Πανεπιστημίου Πατρών με θέμα, η Κοινότητα των Κωφών και με αφορμή την παρουσίαση αυτή συζήτηση για τους Κωφούς-βαρήκοους και τις ιδιαίτερες επικοινωνιακές και πολιτισμικές ανάγκες τους. Παρόμοιες κασέτες μπορείτε να βρείτε και στις οργανώσεις Κωφών
4. Παρουσίαση ενότητας με θέμα Βαρηκοΐα- Κώφωση- Ακουστικά-Νοηματική Γλώσσα κτλ Υλικό για το θέμα μπορείτε να αντλήσετε από τον οδηγό αυτό. Μπορείτε επίσης να καλέσετε Κωφούς, από τις οργανώσεις Κωφών και άλλους ειδικούς να παρουσιάσουν διάφορα θέματα.

Μία άσκηση ευαισθητοποίησης για τους μαθητές μπορεί να γίνει με μορφή, παιχνιδιού ρόλων όπως παρακάτω:
Χωρίζουμε τους μαθητές σε ομάδες. Κάθε ομάδα κάθεται σε κύκλο και δίνουμε σε κάθε μαθητή ένα «ρόλο». Ένας μαθητής παίζει το ρόλο του κωφού που επικοινωνεί με νοηματική και οι υπόλοιποι προσπαθούν να τον καταλάβουν. Ένας άλλος σε μια άλλη ομάδα παίζει το ρόλο ενός κωφού που η ομιλία του δεν είναι ευδιάκριτη, δε χρησιμοποιεί νοηματική γλώσσα και προσπαθεί να επικοινωνήσει και ένας άλλος σε μια Τρίτη ομάδα παίζει το ρόλο του κωφού που προσπαθεί να καταλάβει τους ακούοντες μαθητές οι οποίοι μιλούν χωρίς φωνή. Στη συνέχεια αφού τα παιδιά παίξουν τους ρόλους τους στις ομάδες τους, συζητούν από την πλευρά των Κωφών ή των ακουόντων για τα προβλήματα που αντιμετώπισαν, πώς αισθάνθηκαν, τι μπορεί να κάνουν για να διευκολύνουν την επικοινωνία κτλ.

Συνεχής Ενημέρωση-Αλλαγή Στάσης και Κοινωνική Ένταξη
Η ενημέρωση των εκπαιδευτικών και των μαθητών του σχολείου για τις δυνατότητες και τις εκπαιδευτικές ανάγκες των κωφών και βαρηκόων μαθητών πρέπει να είναι συνεχής, ώστε να αντιμετωπίζονται οι δυσκολίες και να παρέχεται κοινωνική και ψυχολογική στήριξη στους κωφούς και βαρήκοους μαθητές. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τους παρακάτω τρόπους (ενδεικτικά):
α) Ανάπτυξη κοινών δραστηριοτήτων με ειδικά σχολεία κωφών, ανταλλαγή επισκέψεων, παρακολούθηση παραστάσεων και καθιέρωση εβδομάδας ευαισθητοποίησης του σχολείου γύρω από τις ανάγκες των κωφών μαθητών και την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.
β) Συναντήσεις κωφών μαθητών με άλλους κωφούς μαθητές από το ίδιο σχολείο ή άλλα σχολεία.
γ) Επισκέψεις στην κοινότητα των Κωφών, σε σωματεία και συλλόγους και επισκέψεις ενηλίκων Κωφών στο σχολείο.
δ) Παροχή διερμηνείας Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας σε διάφορες δραστηριότητες του σχολείου.
ε) Διοργάνωση μαθημάτων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας για τους κωφούς και ακούοντες μαθητές και τους εκπαιδευτικούς του σχολείου.
στ) Παρακολούθηση παραστάσεων του Θεάτρου Κωφών Ελλάδας, σχετικών ταινιών, ή εκδηλώσεων των σχολείων κωφών κτλ
Μ' αυτές τις δραστηριότητες όχι μόνο οι κωφοί και βαρήκοοι μαθητές βοηθιούνται κοινωνικά αλλά και οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές του σχολείου γνωρίζουν την κοινότητα και την κουλτούρα των Κωφών και γίνονται πιο θετικοί απέναντί τους. Οι μαθητές του σχολείου χρειάζεται ακόμα να ενθαρρύνονται, ώστε να προσεγγίζουν τον κωφό και βαρήκοο μαθητή και να μην τον απομονώνουν στην τάξη και στα διαλείμματα.
Τέλος, θα πρέπει να ενημερώνεται ατομικά ο κωφός - βαρήκοος μαθητής για τις δραστηριότητες του σχολείου και να ενθαρρύνεται να συμμετέχει σε δραστηριότητες και να αναλαμβάνει ρόλους που μπορεί να διεκπεραιώσει με επιτυχία (αθλητικές εκδηλώσεις, θεατρικούς ρόλους κτλ).

Οι Επικοινωνιακές Ανάγκες των Κωφών και Βαρηκόων Μαθητών
Η ενημέρωση για τις δυνατότητες και τις επικοινωνιακές ανάγκες των κωφών και βαρηκόων μαθητών θα βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, ώστε να αναπτυχθούν οι μεταξύ τους σχέσεις και να υπάρξει πραγματική επικοινωνία στην τάξη και στο σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένοι και να δείχνουν βαθιά κατανόηση για τις ιδιαιτερότητες του κωφού και βαρήκοου μαθητή, χωρίς όμως να είναι προστατευτικοί και να μειώνουν την αξιοπρέπειά τόυ. Ακόμα μπορούν να δώσουν οδηγίες στους μαθητές του σχολείου και στην τάξη του κωφού μαθητή για το πώς μπορεί να επικοινωνούν με τον κωφό και βαρήκοο συμμαθητή τους. Τις οδηγίες αυτές επίσης, μπορούν να τις τυπώσουν σε χαρτί και να τις μοιράσουν στο σχολείο. Για παράδειγμα μπορούν να επισημάνουν ότι όταν μιλούν με τον κωφό / βαρήκοο συμμαθητή τους, θα πρέπει:
α) να στέκονται ή να κάθονται σε κοντινή απόσταση.
β) να κοιτάζουν τον κωφό συμμαθητή τους οποτεδήποτε μιλούν.
γ) να υπάρχει φως στο πρόσωπο του ομιλητή.
δ) να μη στέκονται μπροστά από το παράθυρο καθώς μιλούν, γιατί γίνεται σκοτεινό το πρόσωπό τους.
ε) να μην κουνιούνται όταν μιλούν.
στ) να μην καλύπτουν το στόμα τους με τα χέρια τους, να μην τρώνε όταν μιλούν, να μη μασούν τσίχλα.
ζ) να μιλούν αργά και καθαρά χρησιμοποιώντας μικρές προτάσεις. η) να μη μουρμουρίζουν, να μη μιλούν πολύ σιγά και να μη φωνάζουν.
θ) όταν αλλάζουν θέμα να ενημερώνουν προηγουμένως τον κωφό και βαρήκοο συμμαθητή τους.
ι) να φροντίζουν να υπάρχει ησυχία στο χώρο επικοινωνίας.
ια) να μάθουν μερικά νοήματα.

Τροποποίηση Φυσικού Περιβάλλοντος Τάξης
Οι εκπαιδευτικοί, μπορούν να τροποποιήσουν το περιβάλλον της τάξης ώστε να διευκολύνουν τον κωφό / βαρήκοο μαθητή αλλά και τους ίδιους κατά τη διδασκαλία. Για παράδειγμα, η διάταξη των θρανίων σε ημικύκλιο διευκολύνει τον κωφό και βαρήκοο μαθητή να έχει οπτική επαφή με όλους τους συμμαθητές του και με τον εκπαιδευτικό. Σε περίπτωση που η διάταξη των θρανίων δε μπορεί να αλλάξει και η τάξη έχει την παραδοσιακή μορφή, τότε ο μαθητής θα πρέπει να κάθεται κοντά στο δάσκαλο(στο δεύτερο θρανίο κατά προτίμηση) και σε σημείο που να μπορεί εύκολα να γυρίζει την πλάτη του, ώστε να παρακολουθεί τους άλλους μαθητές, όταν μιλούν (μια περιστρεφόμενη καρέκλα για το μαθητή διευκολύνει πολύ).
Επίσης ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να γνωρίζει ότι για να μπορεί ο κωφός / βαρήκοος μαθητής να παρακολουθεί το μάθημα χωρίς δυσκολία στην τάξη θα πρέπει να κάθεται σε σημείο ώστε να:
α) έχει το φως πίσω του, γιατί είναι δύσκολο να διαβάσει τα χείλη ή να παρακολουθήσει κάτι, όταν κοιτάζει προς το φως.
β) έχει το καλύτερο ως προς την ακοή αυτί προς την πλευρά που στέκεται ο δάσκαλος και όχι προς τον τοίχο.
γ) κάθεται με κάποιο συμμαθητή του, ο οποίος μπορεί να τον βοηθήσει κατά τη διάρκεια του μαθήματος, να του δείξει σε ποιο σημείο του βιβλίου βρίσκονται, ποιες ασκήσεις έχουν, να του κρατάει σημειώσεις κτλ
Τέλος, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει όταν μιλάει να στέκεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στον κωφό-βαρήκοο μαθητή (0,5-1,5 μέτρο) και το πρόσωπό του να φωτίζεται αρκετά. Έτσι μόνο θα μπορεί ο μαθητής να τον παρακολουθεί στα χείλη.

Περιορισμός των Θορύβων στην Τάξη
Το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν στο σχολείο οι κωφοί και βαρήκοοι μαθητές (που φορούν ακουστικά βαρηκοϊας) είναι ο θόρυβος. Για το λόγο αυτό καλό θα ήταν να γίνουν κάποιες προσαρμογές στο χώρο της τάξης και του σχολείου, για να μειωθούν οι θόρυβοι και να βελτιωθεί η ακουστική των τάξεων.
Γενικά η θέση του κωφού-βαρήκοου μαθητή θα πρέπει να είναι μακριά από πηγές θορύβου (π.χ. κίνηση στο δρόμο, θόρυβος προερχόμενος από γήπεδα, αίθουσες μουσικής, αυλή του σχολείου, κτλ).Ο δάσκαλος θα πρέπει να κλείνει τα παράθυρα και τις πόρτες κατά την ώρα της διδασκαλίας. Ακόμα θα πρέπει να προσέχει ώστε να μην υπάρχει πολύς θόρυβος στην τάξη από τις ομιλίες των μαθητών και τις μετακινήσεις των καρεκλών και των θρανίων.
Οι τάξεις με χαμηλό ταβάνι, η τοποθέτηση ηχομονωτικού υλικού (π.χ. φελιζόλ) στους τοίχους ακόμα και οι πίνακες ανακοινώσεων, οι μοκέτες ή τα Χαλιά στο δάπεδο και οι χοντρές κουρτίνες στα παράθυρα δημιουργούν κατάλληλο ηχομονωτικό περιβάλλον για τους κωφούς και βαρήκοους μαθητές. Επίσης η τοποθέτηση κάτω από τις καρέκλες και τα τραπέζια ειδικών υλικών (ελαστικά ή πλαστικά αυτοκόλλητα), μειώνουν το θόρυβο και βελτιώνουν την ακουστική στην τάξη.
Γενικά η τάξη που έχει κωφούς- βαρήκοους μαθητές θα πρέπει να βρίσκεται στο πιο ήσυχο μέρος του σχολείου.

Επικοινωνία με τον Κωφό-Βαρήκοο Μαθητή μέσα στην Τάξη
Για να εξασφαλισθεί επιτυχής επικοινωνία στην τάξη σε ατομική ή ομαδική βάση, ο εκπαιδευτικός καλό είναι να ακολουθήσει τις παρακάτω υποδείξεις:
Πριν αρχίσουμε να μιλάμε τραβάμε την προσοχή του μαθητή με ένα απαλό άγγιγμα ή με ένα νόημα και κρατάμε συνεχώς οπτική επαφή μαζί του. Συχνά φροντίζουμε να βεβαιωνόμαστε ότι ο κωφός μαθητής μας παρακολουθεί
Μιλάμε φυσικά και καθαρά. Ο μαθητής πρέπει να βλέπει το πρόσωπό μας. Όταν μιλάμε, δε γυρίζουμε το πρόσωπό μας και δεν καλύπτουμε το στόμα μας (το μουστάκι, το μάσημα κτλ εμποδίζουν το παιδί να βλέπει το στόμα).
Διευκολύνουμε τη χειλεανάγνωση όταν το πρόσωπό μας φωτίζεται. Όταν μιλάμε στεκόμαστε μπροστά σε παράθυρο ή σε κάποια φωτεινή πηγή Ανάβουμε το φως της τάξης όταν είναι σκοτεινά.
Χρησιμοποιούμε χειρονομίες και εκφράσεις προσώπου, για να διευκολύνουμε την επικοινωνία.
Ελέγχουμε την κατανόηση των οδηγιών που δίνουμε ή του περιεχομένου του μαθήματος με ανοιχτές ερωτήσεις στο μαθητή (π.χ. πεςμου τι έκανε ο σκύλος κτλ). Αυτό αποτρέπει το μαθητή από να κουνάει απλώς το κεφάλι του και να απαντάει με ένα (Ναι» ή «όχι», πράγμα που δε βοηθάει το δάσκαλο να αξιολογήσει τι ακριβώς έχει καταλάβει ο μαθητής.
Επαναλαμβάνουμε κάτι που δεν κατάλαβε ο μαθητής με διαφορετικές λέξεις και φράσεις και όχι με τον ίδιο τρόπο.
Χρησιμοποιούμε και γραπτό λόγο αν χρειαστεί.
Δίνουμε στο μαθητή ένα σχέδιο του προγράμματος των εργασιών της ημέρας και σιγουρευόμαστε ότι γνωρίζει τι εργασία έχει για το σπίτι-Δείχνουμε στο μαθητή ποιος μιλάει κάθε φορά ώστε να τον παρακολουθεί. Θυμίζουμε στους μαθητές να κοιτάζουν των κωφό μαθητή όταν μιλάνε.
Γνωστoποιoύμε από την αρχή το θέμα συζήτησης, επαναλαμβάνουμε τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις των άλλων μαθητών και συνοψίζουμε τη συζήτηση.
Φροντίζουμε ώστε να μιλά ένας κάθε φορά στη τάξη και όχι όλοι μαζί ταυτοχρόνως.
Δίνουμε το νέο λεξιλόγιο εκ των προτέρων (ή το γράφουμε στον πίνακα ή σε κάποιο Χαρτί) και μετά παρουσιάζουμε το μάθημα.
Δε μιλάμε, καθώς περιφερόμαστε στην τάξη ή όταν γράφουμε στον πίνακα
Το διαφανοσκόπειο είναι πολύ χρήσιμο και αποτελεσματικό εποπτικό μέσο. Οι φωτοτυπίες, η ανάγνωση από πίνακες και διαγράμματα επίσης βοηθούν.
Επαναλαμβάνουμε κάθε ανακοίνωση που γίνεται μέσα στην τάξη.
Γράφουμε οδηγίες ή πληροφορίες στον πίνακα, όπως π.Χ. λεξιλόγιο, ανακοινώσεις, το σχέδιο μαθήματος, λέξεις-κλειδιά ή βοηθητικές φράσεις για να διευκολύνουμε την επικοινωνία
Φροντίζουμε ο κωφός / βαρήκοος μαθητής να συμμετέχει ενεργά στο μάθημα.
Αναθέτουμε σε ένα μαθητή να κρατάει σημειώσεις και για τον κωφό μαθητή, καθώς αυτό βοηθά τον κωφό και βαρήκοο μαθητή να παρακολουθήσει τη συζήτηση, γιατί δεν μπορεί να γράφει και να κοιτάζει ταυτόχρονα τον ομιλητή. _
Όταν στην τάξη γίνεται ανάγνωση δυνατά, ο κωφός / βαρήκοος μαθητής διαβάζει σιωπηλά.
Όταν θέλουμε να δείξουμε βίντεο στην τάξη το οποίο δεν έχει υπό τιτλους δίνουμε στον κωφό / βαρήκοο μαθητή μια περίληψη με το θέμα ώστε να μπορέσει να το παρακολουθήσει.

Υιοθέτηση Ευέλικτων Στρατηγικών Διδασκαλίας για την Ανάγνωση.
Οι κωφοί-βαρήκοοι μαθητές έχουν πολλές φορές δυσκολίες στην κατανόηση λεξιλογίου, ιδιαίτερα όταν αυτό είναι άγνωστο. Η δυσκολία αυτή τους δημιουργεί προβλήματα στην ανάγνωση. Οι παρακάτω στρατηγικές διευκολύνουν τους κωφούς-βαρήκοους μαθητές ώστε να κατανοούν διάφορα κείμενα και να συμμετέχουν στο μάθημα όπως και οι υπόλοιποισυμμαθητές τους.
Εξηγούμε τη σημασία των καινούργιων λέξεων που παρουσιάζουμε στην τάξη.
Χρησιμοποιούμε εικόνες που τυχόν υπάρχουν στο κείμενο για να διευκολύνουμε την κατανόηση. Γενικά χρησιμοποιούμε αρκετό εποπτικό υλικό.
Δημιουργούμε με τους μαθητές ατομικά λεξικά με τις άγνωστες λέξεις που συναντούν και με τον ορισμό τους. Τους παροτρύνουμε να χρησιμοποιούν τα λεξικά τους όταν γράφουν κάποιο νέο κείμενο. Πχ έκθεση.
Διδάσκουμε τους μαθητές γνωστικές και γλωσσικές στρατηγικές που θα τους βοηθήσουν να κατανοήσουν ένα κείμενο (προβλέψεις. συγκρίσεις, αντιθέσεις, αλληλουχίες. αναφορές κ.τ.λ)
Προετοιμάζουμε τους μαθητές πριν την ανάγνωση μιας ιστορίας ή άλλου κειμένου δουλεύοντας το λεξιλόγιο και τις κεντρικές έννοιες σε προηγούμενα μαθήματα.
Όταν διαβάζουμε από τον πίνακα ή από βιβλίο δίνουμε λίγο περισσότερο χρόνο στον κωφό/βαρήκοο μαθητή ώστε να ολοκληρώσει την ανάγνωση πριν αρχίσουν οι ερωτήσεις.
Με τη βοήθεια των παιδιών της τάξης φτιάχνουμε περίληψη στον πίνακα με τα βασικά σημεία της ιστορίας που διαβάσαμε.
Παρέχουμε ευκαιρίες στους μαθητές να μελετήσουν ένα θέμα μέσα από διαφορετικές πηγές και υλικό. Τους παροτρύνουμε να ψάξουν περισσότερο στη βιβλιοθήκη. σε άλλα βιβλία. εγκυκλοπαίδειες, σε ηλεκτρονικές διευθύνσεις κτλ
Δίνουμε στο παιδί βιβλία σχετικά με το θέμα του μαθήματος. ώστε να μπορέσει στο σπίτι με τη βοήθεια των γονιών του να κάνει επαναλήψεις.
Δραματοποιούμε ιστορίες στην τάξη.

Συνεργασία Σχολείου και Οικογένειας
Η ανάπτυξη και η υλοποίηση ενός επιτυχημένου εκπαιδευτικού προγράμματος για τη στήριξη των κωφών και βαρηκόων μαθητών απαιτεί τη συνεργασία του σχολείου με την οικογένεια. Οι εκπαιδευτικοί παίζουν σημαντικό ρόλο στην ακαδημαϊκή πρόοδο, την αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική ένταξη των κωφών και βαρηκόων μαθητών. Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των γονιών, οι οποίοι θα πρέπει να είναι ενήμεροι για τους εκπαιδευτικούς στόχους και να εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Ειδικότερα για την επιτυχή ένταξη ενός κωφού βαρήκοου παιδιού σε ένα κοινό σχολείο απαιτείται συλλογική προσπάθεια από συγκεκριμένη ομάδα. Μέλη μιας τέτοιας ομάδας είναι συνήθως οι γονείς, ο δάσκαλος της τάξης και οι εκπαιδευτικοί του σχολείου που εμπλέκονται στη διαδικασία μάθησης του μαθητή (γυμναστής. καθηγητές. διευθυντής κτλ).
Στην ομάδα αυτή μπορούν, επίσης, να συμμετέχουν ο εκπαιδευτικός του ΚΔΑΥ, ο λογοθεραπευτής (αν υπάρχει) και ο αρμόδιος σύμβουλος.

Λαμπροπούλου Βενέττα, Χατζηκακού Κίκα, Βλάχου Γιώτα
Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης
Μονάδα Αγωγής Κωφών Πανεπιστημίου Πατρών
Διεύθυνση: Ρίο-Πάτρα Τ.Κ. 265 00  

Πηγή : http://www.eduportal.gr/index.php/articles/special-edu/120-amea-kofoi

 

Η επικοινωνία με άτομα που χρησιμοποιούν ακουστικά

 

Η ικανότητα επικοινωνίας του ατόμου που φορά ακουστικά βαρηκοΐας είναι αρκετά δύσκολη συγκριτικά με τα άτομα που έχουν φυσιολογική ακοή. Αναμφισβήτητα η επικοινωνία είναι βασική ανάγκη για όλους τους ανθρώπους και ως γνωστό για να υπάρξει επικοινωνία χρειάζονται τουλάχιστον δύο άτομα. Είναι λοιπόν ιδιαίτερα σημαντικό , στην επικοινωνία μας με άτομα που έχουν ακουστικά προβλήματα , να εξασφαλίσουμε όλες τις προϋποθέσεις, ώστε να νιώθουν άνετα.

• Όταν κάποιος από το περιβάλλον μας φορά ακουστικά , θα πρέπει να έχουμε μια σχετική ενημέρωση για το τί αυτά προσφέρουν. Η πεποίθηση ότι τα ακουστικά αποκαθιστούν πλήρως την ακοή είναι ατυχώς μια υπερβολή.
• Βέβαια τα ακουστικά αποτελούν ανεκτίμητη βοήθεια για το βαρήκοο άτομο,όμως αρχικά χρειάζεται ένα στάδιο προσαρμογής στους νέους ήχους καθώς μετά την εφαρμογή των ακουστικών, ο κόσμος των ήχων αλλάζει ολοκληρωτικά . Η ίδια η φωνή τους ακούγεται πλέον διαφορετικά. Επίσης ήχοι που χάθηκαν για πάντα δεν είναι δυνατόν να αναγνωρίζονται ακόμη και με τη χρήση ακουστικών, ενώ ήχοι που δεν ήταν δυνατόν να γίνονται αντιληπτοί πριν την εφαρμογή έχουν ξεχαστεί, οπότε το άτομο μπαίνει σε μια διαδικασία να μάθει από την αρχή να τους αναγνωρίζει. H υποστήριξη της οικογένειας, των φίλων και γενικότερα του περιβάλλοντος εργασίας βοηθούν σημαντικά στην προσαρμογή του ατόμου στη νέα κατάσταση.
• Τα άτομα που έχουν υποστεί απώλεια ακοής , αναπτύσσουν σε μεγάλο βαθμό άλλες αισθήσεις όπως την όραση την αφή και την διαίσθηση που γίνονται πολύτιμα εργαλεία επικοινωνίας. Οι χρήστες ακουστικών βαρηκοϊας καταφεύγουν στην χειλανάγνωση είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα , συνεπώς συνιστάται να μη μεσολαβεί τίποτε ανάμεσα στο πρόσωπο του ατόμου που μιλάει και τον βαρήκοο , όπως για παράδειγμα το χέρι του μπροστά στο στόμα ή η στροφή του κεφαλιού πρός διαφορετικές κατευθύνσεις.
• Όταν απευθύνεστε σ ένα βαρήκοο άτομο προσπαθήστε να έχετε οπτική επαφή μαζί του και να τον καλέσετε με το όνομα του, ώστε να αντιληφθεί ότι απευθύνεστε σ αυτό. Συνιστάται ακόμη αν είναι οικείο πρόσωπο , ένα μαλακό άγγιγμα στον ώμο για να τραβήξετε την προσοχή του.
• Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η απόσταση. Είναι κρίσιμο να τοποθετείστε αρκετά κοντά στο πρόσωπο με το οποίο επιθυμείτε να μιλήσετε. Η ένταση του ήχου πρέπει να γνωρίζετε ότι μειώνεται στο ήμισυ όταν η απόσταση διπλασιάζεται. Συνεπώς ακόμη και μια μικρή αύξηση της απόστασης δυσχεραίνει την επικοινωνία .
• Οι άνθρωποι με φυσιολογική ακοή πιστεύουν ότι πρέπει να ξεφωνίζουν για να τους ακούσουν τα άτομα με προβλήματα ακοής. Αντίθετα με αυτήν την αντίληψη το πρόβλημα των χρηστών βαρηκοίας.δεν εντοπίζεται στο πόσο δυνατά μιλάει κάποιος όσο στο πως προφέρει τις λέξεις. Η ευκρίνεια του λόγου , η καλή άρθρωση και η αργή προφορά είναι τα στοιχεία που θα βοηθήσουν το βαρήκοο άτομο να κατανοήσει πλήρως τα λεγόμενα. ΄Εχει διαπιστωθεί ότι η υπερβολική ένταση έχει αντίθετα αποτελέσματα και επιπρόσθετα συντείνει ώστε τα ακουστικά προβλήματα να γίνονται οξύτερα και το άτομο να νιώθει το ίδιο άβολα όπως και τα φυσιολογικά άτομα, όταν τους μιλούν υπερβολικά δυνατά.
• Τα προβλήματα ακοής εμφανίζονται συχνά ως ανικανότητα αντίληψης διαφόρων ήχων ή από τη σύγχυση τους με άλλους παρόμοιους ήχους. Αυτό συνεπάγεται ότι τα βαρήκοα άτομα μπορεί να ακούν κάποιες λέξεις, αλλά να μην αντιλαμβάνονται το νόημα μιας πρότασης επειδή ακριβώς κάποιες λέξεις δεν έγιναν αντιληπτές. Γι αυτό καλό θα είναι να μην γίνεται επανάληψη της ίδιας πρότασης όταν ο βαρήκοος δεν την καταλάβει ,αλλά να προσπαθούμε να βρούμε άλλες συνώνυμες ,όπως ακριβώς θα κάναμε για να βοηθήσουμε να κατανοήσει τι λέμε ένα άτομο που μιλάει για παράδειγμα τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα.
• Ως επί το πλείστον τα άτομα που έχασαν την ακοή τους σε μεγάλη ηλικία βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση αμηχανίας όταν δεν κατανοούν πλήρως τον συνομιλητή τους ή πολλές φορές παρερμηνεύουν ότι ειπώθηκε και απαντούν άστοχα. Τα περιβάλλοντα με θορύβους και ήχους από πολλές πηγές ταυτόχρονα όπως για παράδειγμα εστιατόρια και κέντρα διασκέδασης αλλά και μέρη στα οποία μιλούν πολλά άτομα ταυτόχρονα είναι μερικές καταστάσεις που προκαλούν σύγχυση στο άτομο και το οδηγούν στην απομόνωση από τα δρώμενα που συμβαίνουν γύρω του.
• Είναι καλό επίσης να θυμόμαστε ότι κάθε είδους ήχοι στο παρασκήνιο καθιστούν δυσκολότερη την επικοινωνία για τον χρήστη ακουστικών γι αυτό ας κάνουμε μια προσπάθεια να διευκολύνουμε τα πρόσωπα που βρίσκονται μαζί μας με το να απενεργοποιούμε πηγές ήχων όπως ραδιόφωνο , τηλεόραση χωρίς να τους φέρνουμε στη δύσκολη θέση πάντα να μας το ζητούν .
• Μερικά άτομα εμφανίζουν συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες εξαιτίας της απώλειας ακοής. Η μη κατανόηση των λεγομένων είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο να οδηγήσει στην απομόνωση τη μοναξιά και την κατάθλιψη. Είναι συνεπώς πολύ σημαντική η υποστήριξη και η ενθάρρυνση από την οικογένεια και το περιβάλλον εργασίας και συνιστάται να ενημερώνονται για τα προβλήματα της βαρηκοΐας και πως αυτά μπορούν καλύτερα να αντιμετωπιστούν.
• Εξαιτίας της βαρηκοΐας οι πάσχοντες νιώθουν κόπωση και στρες που τα φυσιολογικά ακούοντα άτομα δεν μπορούν να αιτιολογήσουν. Αυτό συμβαίνει επειδή καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια και ενέργεια για να συγκεντρωθούν σ αυτό που ακούν και είναι απόλυτα φυσιολογικό μετά από μια υπερπροσπάθεια να χρειάζονται ηρεμία σε χώρους που δεν χρειάζεται να ακούν κανένα ήχο.
  Της δασκάλας Αμπράζη Ζωής  
  
  
  Πηγή : http://www.eduportal.gr/index.php/articles/special-edu/123-akoustika-zoi

Νοηματική.Παιδικό παραμύθι: “Ο Διερμηνέας”

Παιδικό παραμύθι: “Ο Διερμηνέας”

http://www.prosvasimo.gr/p_diermineas/

Νοηματική.Παιδικό παραμύθι: “Το κωφό Δέντρο”

Παιδικό παραμύθι: “Το κωφό Δέντρο”

http://www.prosvasimo.gr/p_dentro/

 

Νοηματική.Παιδικό παραμύθι: “Ο βοσκός και τα αστεία του”

Παιδικό παραμύθι: “Ο βοσκός και τα αστεία του”

http://www.prosvasimo.gr/paramythi/

Νοηματική.Παιδικό παραμύθι: “Η Αλεπού και το Κοράκι”

Παιδικό παραμύθι: “Η Αλεπού και το Κοράκι”

http://www.prosvasimo.gr/p_alepou/

Τι είναι η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα;

Οι περισσότεροι άνθρωποι, που δεν έχουν προσωπικές ή κοινωνικές επαφές με κωφούς, έχουν την τάση να πιστεύουν ότι οι νοηματικές γλώσσες είναι ένα είδος παντομίμας ή αναπαράστασης κάποιας από τις φωνούμενες γλώσσες που μιλάνε οι ίδιοι. Η αλήθεια όμως είναι πολύ διαφορετική από την ευρέως διαδεδομένη αυτή αντίληψη. Οι νοηματικές γλώσσες (που, σημειωτέον, είναι πολλές και εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους), διαφέρουν από τις υπόλοιπες φυσικές γλώσσες ως προς το ότι μας είναι λιγότερο γνωστές, όχι όμως και ως προς τις γλωσσολογικές αρχές που διέπουν την επικοινωνιακή τους λειτουργία.
Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) είναι η φυσική γλώσσα της κοινότητας των Κωφών στην Ελλάδα. Όπως συμβαίνει και με τις υπόλοιπες νοηματικές, η ιδιαιτερότητά της σε σχέση με αυτό που ο περισσότερος κόσμος έχει συνηθίσει να ονομάζει "γλώσσα" είναι ότι η γραμματική της, δηλαδή το σύστημα των κανόνων βάσει των οποίων διαρθρώνεται ο λόγος και επιτυγχάνεται η επικοινωνία, δεν είναι προφορικό αλλά οπτικο-κινησιακό. Η ΕΝΓ λέγεται "ελληνική" γιατί χρησιμοποιείται στην Ελλάδα από Έλληνες νοηματιστές, αυτό όμως δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι απεικονίζει την ελληνική γλώσσα ή ότι προέρχεται από αυτήν. Αντίθετα, πρόκειται για ένα αυτόνομο γλωσσικό σύστημα που μπορεί να μελετηθεί και να αναλυθεί όπως και κάθε άλλη φυσική γλώσσα.
Τα γλωσσικά μέσα που χρησιμοποιεί η ΕΝΓ (όπως και οι άλλες νοηματικές γλώσσες) για να διατυπώσει τις έννοιες και για να δημιουργήσει μορφολογία και σύνταξη, βασίζονται στην κίνηση των χεριών, στην στάση ή στην κίνηση του σώματος, και στην έκφραση του προσώπου. Οι βασικές μονάδες του λόγου (τις οποίες η επιστήμη της γλωσσολογίας ονομάζει γλωσσικά σημεία) της ΕΝΓ ονομάζονται νοήματα. Τα νοήματα μπορούν να έχουν λεξική ή γραμματική σημασία, ακριβώς όπως τα μορφήματα και οι λέξεις στις φυσικές γλώσσες.
Τα νοήματα δεν πρέπει να συγχέονται με το δακτυλικό αλφάβητο, το οποίο είναι απλώς ένας τρόπος μεταγραφής του ελληνικού αλφαβήτου. Οι νοηματιστές, ως φυσικοί ομιλητές της ΕΝΓ, χρησιμοποιούν το δακτυλικό αλφάβητο με δύο τρόπους: είτε για να αποδώσουν τα ακρώνυμα και τα κύρια ονόματα, είτε για να σχηματίσουν νοήματα στα οποία τα στοιχεία του δακτυλικού αλφαβήτου χρησιμοποιούνται ως χειρομορφές. Για παράδειγμα, το νόημα που σημαίνει "κοινωνία" σχηματίζεται από το "κ" του δακτυλικού αλφαβήτου σε συνδυασμό με κίνηση.
Το χαρακτηριστικότερο συστατικό ενός νοήματος λέγεται χειρομορφή. Η χειρομορφή είναι το σχήμα που παίρνει η παλάμη και η θέση στην οποία τοποθετούνται τα δάκτυλα τη στιγμή που αρχίζει να σχηματίζεται ένα νόημα. Η ίδια η χειρομορφή όμως από μόνη της δεν είναι φορέας σημασίας. Για να αποκτήσει σημασία, για να δημιουργηθεί δηλαδή ένα νόημα, η χειρομορφή πρέπει να συνοδεύεται και από τα παρακάτω στοιχεία:
- Τον "προσανατολισμό" της παλάμης, δηλαδή την κατεύθυνση προς την οποία στρέφεται η χειρομορφή κατά το σχηματισμό του νοήματος: ο δείκτης που δείχνει προς τα πάνω ή στρέφεται προς τα δεξιά αποτελεί τμήμα διαφορετικών νοημάτων.
- Τη θέση της χειρομορφής στο χώρο ή επάνω στο σώμα: τα νοήματα παράγονται σε καθορισμένο χώρο που λέγεται χώρος νοηματισμού. Ο χώρος αυτός αντιστοιχεί περίπου σε ένα τετράγωνο που ορίζεται από την κορυφή της κεφαλής ως τον άνω κορμό και εκτείνεται σε 20-30 εκατοστά δεξιά και αριστερά από τα μπράτσα. Αν χρησιμοποιήσουμε μία χειρομορφή έξω από το χώρο αυτό, π.χ. με τα μπράτσα κρεμασμένα δίπλα στο σώμα, το αποτέλεσμα δεν είναι αναγνωρίσιμο ως νόημα.
- Την κίνηση του χεριού, χωρίς την οποία δεν μπορεί να ολοκληρωθεί ένα νόημα: ο δείκτης που δείχνει προς τα πάνω ή στρέφεται προς τα δεξιά χωρίς να κινείται δεν είναι ολοκληρωμένο νόημα, δεν αντιστοιχεί δηλαδή σε ορισμένη σημασία. Εκτός από τη συμμετοχή της στο σχηματισμό του νοήματος, η κίνηση μπορεί να είναι και φορέας άλλων σημασιών, για παράδειγμα να δηλώνει τον αριθμό (ενικό ή πληθυντικό), το μέγεθος ενός αντικειμένου (μικρότερο ή μεγαλύτερο), ακόμα και τη συχνότητα μίας ενέργειας.
- Την στάση (ή κίνηση) του σώματος και/ή την έκφραση του προσώπου, που αποτελούν επίσης συστατικά του νοήματος με την έννοια ότι λειτουργούν για να μεταφέρουν πληροφορία όπως αυτή που δηλώνεται από τον τόνο της φωνής στις ομιλούμενες γλώσσες. Για παράδειγμα, η έννοια του μέλλοντος διατυπώνεται στην ΕΝΓ συνδυάζοντας το νόημα με μία ελαφρά κλίση του σώματος προς τα εμπρός.
Μελέτη και λεξικογράφηση της ΕΝΓ
Η μεγαλύτερη δυσκολία που εμφανίζεται όταν κάποιος θέλει να μελετήσει μία νοηματική γλώσσα, είναι "τεχνικού" χαρακτήρα, με την έννοια ότι δεν υπάρχει γραφή ή μεταγραφή κάποιου είδους. Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης μπορεί να συγκριθεί με αυτό που συμβαίνει σε πολλές προφορικές γλώσσες: η καταγραφή της γλώσσας είναι εξαιρετικά ελλιπής και η μελέτη της ιδιαίτερα περιορισμένη. Είναι προφανές ότι το πρόβλημα είναι εντονότερο στην περίπτωση της ΕΝΓ, για την οποία η καταγραφή οποιασδήποτε πληροφορίας γινόταν μέχρι τώρα μόνο με φωτογραφίες ή σκίτσα, από τα οποία έλειπε ένα βασικό συστατικό των νοημάτων: η κίνηση. Επιπλέον, οι διάφορες γλωσσικές και κοινωνικές προκαταλήψεις, όπως για παράδειγμα ότι η νοηματική δεν είναι "ακριβώς" γλώσσα, έχουν εμποδίσει την ευρύτερη διάδοσή της.
Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο μέρος του υλικού που έχουμε στη διάθεσή μας αποτελείται από πρώιμες προσπάθειες λεξικογράφησης της ΕΝΓ, οι οποίες αφορούν πάντα δίγλωσσα λεξικά (ελληνικής - ΕΝΓ). Παράλληλα, η διδασκαλία της ΕΝΓ βασίζεται σε αποσπασματικές προσπάθειες, συχνά ιδιωτικές, ενώ λείπει εντελώς από την εκπαίδευση ένα βιβλίο γραμματικής, ένα συστηματικό εγχειρίδιο περιγραφής και ερμηνείας των κανόνων που την διέπουν. Οι ελλείψεις αυτές γίνονται εντονότερες μετά την αναγνώριση της ΕΝΓ από το ελληνικό κοινοβούλιο με τον νόμο 2817 (ΦΕΚ 78/14-3-00).
Το έργο ΝΟΗΜΑ
Το έργο ΝΟΗΜΑ (ΕΠΕΤ ΙΙ, Μέτρο 2.3, Δράση: Ειδική Δράση Ανάπτυξης Τεχνολογιών Υποστήριξης Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες - ΑΜΕΑ) υλοποιήθηκε με συνεργασία των παρακάτω φορέων: Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου (ΙΕΛ), Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ), Εθνικό Ίδρυμα Κωφών (ΕΙΚ), Εκδόσεις Καστανιώτης, NETCOM Ε.Π.Ε. Το έργο είχε ως αντικείμενο την καταγραφή και επεξεργασία πρωτότυπου γλωσσικού και πολιτισμικού υλικού από την ΕΝΓ, με τελικό στόχο την ανάπτυξη εκπαιδευτικών προϊόντων σε ηλεκτρονική μορφή. Πιο συγκεκριμένα, οι εργασίες επικεντρώθηκαν: α) στην συλλογή αυθεντικού γλωσσικού υλικού από την ΕΝΓ και β) στην λεξιλογική ανάλυσή του. Δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στην αξιοποίηση των τεχνολογιών που παρέχουν τη δυνατότητα δημιουργίας πολυμεσικών προϊόντων, ιδιαίτερα στην βιντεοσκόπηση του υλικού που προτείνεται για διδασκαλία. Τελικός στόχος ήταν η έκδοση προϊόντων κατάλληλων για τις διδακτικές και μαθησιακές ανάγκες των χρηστών της ΕΝΓ, που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν είτε από ομάδες σε χώρους διδασκαλίας είτε από μεμονωμένους χρήστες στο σπίτι. Από τα προϊόντα-αποτελέσματα του έργου, παρουσιάζουμε παρακάτω τα δύο λεξικά που εκδόθηκαν σε CD-ROM και DVD-ROM.
Το παιδικό λεξικό του έργου ΝΟΗΜΑ
Το παιδικό λεξικό του έργου ΝΟΗΜΑ περιέχει 500 εικονογραφημένες λέξεις της ΕΝΓ. Απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας τα οποία μπορεί να είναι ακούοντα (κωφών γονέων) ή κωφά (κωφών ή ακουόντων γονέων). Τα λήμματα είναι απλές λέξεις καθημερινής χρήσης, ταξινομημένα σύμφωνα με τις χειρομορφές της ΕΝΓ. Όλα τα λήμματα διαθέτουν μετάφραση στα νέα ελληνικά και μεταγραφή στο ελληνικό δακτυλικό αλφάβητο (ΕΔΑ). Τα σκίτσα και οι φωτογραφίες που συνοδεύουν τα λήμματα απευθύνονται ειδικά στους νεαρούς χρήστες του λεξικού, που συχνά καταφεύγουν στην αναζήτηση λέξεων ξεκινώντας από το φωτογραφικό υλικό. Το λεξικό συνοδεύεται από το παιχνίδι Λεξιπλάστης, το οποίο επιτρέπει στον χρήστη να ελέγχει και να εμπλουτίζει τις γνώσεις του σχηματίζοντας λέξεις. Το σημαντικότερο όμως ρόλο στο λεξικό αυτό παίζουν οι βιντεοσκοπημένες λέξεις της ΕΝΓ, η εκμάθηση των οποίων αποτελεί και τον τελικό εκπαιδευτικό στόχο του προγράμματος.
Το λεξικό γενικής γλώσσας του έργου ΝΟΗΜΑ
Το λεξικό γενικής γλώσσας ΝΟΗΜΑ είναι το πρώτο ηλεκτρονικό λεξικό ελληνικών νοημάτων με μετάφραση στα νέα ελληνικά. Περιέχει 3.000 βιντεοσκοπημένες λέξεις και απευθύνεται σε νοηματιστές, αλλά και σε σπουδαστές που μαθαίνουν την ΕΝΓ ως δεύτερη γλώσσα. Ακολουθώντας μια εργονομία που έχει ως στόχο τη βέλτιστη χρηστικότητα του προϊόντος ως προς τις δύο ομάδες χρηστών, κάθε λήμμα-νόημα συνοδεύεται από ερμήνευμα που περιλαμβάνει, αφενός ένα μεταφραστικό ισοδύναμο και, αν χρειάζεται, περαιτέρω ερμηνεία στα νέα ελληνικά και αφετέρου συνώνυμα και αντώνυμα στην ΕΝΓ.
Η ενσωμάτωση ερμηνευμάτων και μεταφράσεων στα νέα ελληνικά βοηθά τους χρήστες που δεν είναι ομιλητές της ΕΝΓ να κατανοήσουν τη σημασία του νοήματος, ενώ παράλληλα επιτρέπει στους φυσικούς ομιλητές της ΕΝΓ να πλουτίσουν το λεξιλόγιό τους στα νέα ελληνικά. Το λεξικό διαθέτει επίσης κατάταξη των λημμάτων σε σημασιολογικές κατηγορίες, η οποία έχει γίνει για να διευκολύνει την εκμάθηση ομάδων νοημάτων που συνδέονται μεταξύ τους εννοιολογικά ή πραγματολογικά. Το σημαντικότερο συστατικό του λεξικού όμως παραμένει το πολυμεσικό υλικό, εφόσον τα λήμματα αντιπροσωπεύονται από βιντεοσκοπημένα νοήματα της ΕΝΓ.
Μεταξύ των βασικών στοιχείων του λεξικού (νεοελληνικές λέξεις, νοήματα, σημασίες), διακρίνονται διάφοροι τύποι σχέσεων: μπορεί να υπάρχει μεταξύ νοήματος και νεοελληνικής λέξης αντιστοιχία "ένα προς ένα", μπορεί όμως η αντιστοιχία να είναι του τύπου "ένα προς πολλά", π.χ. μία νεοελληνική λέξη να αντιστοιχεί σε περισσότερα του ενός νοήματα με μία ή περισσότερες σημασίες.
Η αναζήτηση των λημμάτων είναι δυνατή με τρεις τρόπους:
α) Με βάση την σειρά χειρομορφών από τις οποίες αποτελείται κάθε νόημα: στην περίπτωση αυτή, ο χρήστης πατάει με το ποντίκι επάνω στη χειρομορφή που επιλέγει από ένα πίνακα.
β) Με βάση την κατάταξη των λημμάτων σε κατηγορίες: εδώ ο χρήστης μπορεί να δει συγκεντρωμένα ονόματα ζώων ή φυτών, λέξεις σχετικές με την οικογένεια, την μαγειρική, την επικοινωνία κλπ.
γ) Με βάση την αλφαβητική σειρά των μεταφράσεων των νοημάτων στα νέα ελληνικά, δηλαδή με επιλογή της λέξης από ένα κατάλογο, όπως και σε άλλα λεξικά ηλεκτρονικής μορφής.
Μερικά άλλα στοιχεία τα οποία πρέπει να έχει υπόψη του ο χρήστης για να αξιοποιήσει καλύτερα το λεξικό είναι τα παρακάτω:
Η κατάταξη των χειρομορφών (ή χειρομορφική σειρά) στο ΝΟΗΜΑ γίνεται με κριτήριο τη μορφή της παλάμης και των δακτύλων. Τα νοήματα που περιλαμβάνονται στο λεξικό αποτελούνται από 53 διαφορετικές χειρομορφές κατανεμημένες σε 13 ομάδες. Για κάθε νόημα καταγράφονται όλες οι χειρομορφές που το αποτελούν, με πρώτη την αρχική χειρομορφή του κύριου χεριού (για τους αριστερόχειρες νοηματιστές κύριο είναι το αριστερό χέρι, όπως για τους δεξιόχειρες το δεξί). Για τα σύνθετα νοήματα, που αποτελούνται από περισσότερες από μία χειρομορφές, καταγράφονται αυτές που συνθέτουν καθένα από τα απλά νοήματα που χρησιμοποιούνται.
Όταν μια ελληνική λέξη αναλογεί σε δύο ή περισσότερα νοήματα, η ερμηνεία στα ελληνικά συνοδεύεται από ορισμένες διευκρινίσεις που δίνονται σε παρένθεση, π.χ. πέφτω (για αυτοκίνητο), πέφτω (για δένδρο), πέφτω (για άνθρωπο), πέφτω (για ζώο), κλπ. Σε όλα τα παραπάνω παραδείγματα, η αναζήτηση στον κατάλογο των ελληνικών λέξεων γίνεται με την επιλογή του ρήματος πέφτω. Οι ενδείξεις που βρίσκονται ανάμεσα σε παρενθέσεις και συνοδεύουν την ερμηνεία στα ελληνικά μπορεί επίσης να αντιπροσωπεύουν δήλωση σημασιολογικών χαρακτηριστικών, π.χ. γιατρός (άντρας), γιατρός (γυναίκα), γιατρός (άντρας ή γυναίκα).
Τα ρήματα παρουσιάζονται βιντεοσκοπημένα με τους εξής τρεις τρόπους:
α) είτε με σαφή δήλωση του πρώτου προσώπου, που γίνεται με κίνηση ξεχωριστή από αυτήν που δηλώνει το νόημα του ρήματος, π.χ. εγώ τρώω,
β) είτε με παρουσίαση του νοήματος στον ουδέτερο χώρο, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε δήλωση ως προς το πρόσωπο, π.χ. τρώω,
γ) είτε με την κίνηση να ξεκινάει από το δράστη και να καταλήγει στον άνθρωπο ή στο αντικείμενο που δέχεται την ενέργεια την οποία δηλώνει το ρήμα, π.χ. δίνω χρήματα.
Αυτή η διαφοροποίηση στην παρουσίαση των ρημάτων σχετίζεται με την σύνταξη της ΕΝΓ στην οποία (όπως και σε άλλες φυσικές γλώσσες), πολλά ρήματα συνοδεύονται υποχρεωτικά από δήλωση της κατηγορίας του υποκειμένου ή του αντικειμένου: για παράδειγμα, δεν μπορούμε να πούμε ανοίγω στην ΕΝΓ αν δεν δηλώσουμε τι είδους είναι το αντικείμενο που ανοίγουμε (πόρτα, δίφυλλη πόρτα, βιβλίο, συρτάρι...), όπως και δεν μπορούμε να πούμε πέφτω χωρίς να δηλώσουμε αν το υποκείμενο είναι άνθρωπος, ζώο, δέντρο, αεροπλάνο, όχημα...
Τέλος, υπάρχει και μία σειρά από "περιλεξικογραφικά" δεδομένα, τα οποία αποτελούνται από :
- παραδείγματα κλίσης για τα ρήματα,
- περιγραφή του συστήματος αρίθμησης της ΕΝΓ,
- παρουσίαση του συνόλου των χειρομορφών σε πίνακα,
- παρουσίαση του ελληνικού δακτυλικού αλφαβήτου (ΕΔΑ).
Σχετικοί Δικτυακοί Τόποι
Η σελίδα του λεξικού ΝΟΗΜΑ η οποία περιλαμβάνει και μία σύνδεση με δείγματα του λεξικού.
Για περισσότερες πληροφορίες για την έρευνα, την διδασκαλία και την διερμηνεία από και προς τις νοηματικές γλώσσες, παραπέμπουμε στο http://www.cvm.qc.ca/dcb/Pages/interp.htm και στην διεύθυνση της Μονάδας Αγωγής Κωφών (ΜΑΚ) του Πανεπιστημίου Πατρών, http://deaf.elemedu.upatras.gr/, όπου μπορεί κανείς να βρει και εκτενείς καταλόγους συνδέσεων. Ένα κατάλογο με on-line λεξικά νοηματικής γλώσσας από όλον τον κόσμο θα βρείτε στη σελίδα νοηματικών λεξικών του translatum.
Βιβλιογραφία
Δεδομένου ότι υπάρχει διεθνώς σημαντικός όγκος βιβλιογραφίας για τις νοηματικές γλώσσες, αναφέρουμε παρακάτω μόνο ορισμένα δημοσιεύματα σχετικά με την ΕΝΓ.


Ευθυμίου Ε., Μ. Κατσογιάννου, 2001. "Από την έρευνα για την                 ελληνική νοηματική γλώσσα (ΕΝΓ): μελέτη του λεξιλογίου                 και δημιουργία λεξικού", 22η ετήσια συνάντηση του Τομέα                 γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,                 Θεσσαλονίκη.

Ευθυμίου Ε., Μ. Κατσογιάννου, Γ. Σταϊνχάουερ, Β.                 Κουρμπέτης, 2000. "Το έργο ΝΟΗΜΑ για την                 λεξικογράφηση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας",                 Λογοπλοήγηση 7, Αθήνα.

Kourbetis V. & R.J. Hoffmeister, 1996. "Deaf Culture in                 Greece", International Conference in Education of the                 Deaf, Manchester.

Κουρμπέτης Β., Ε. Μαρκάκης, Γ. Σταϊνχάουερ, 1999. Η                 Ελληνική Νοηματική Γλώσσα και η διδασκαλία της στα                 σχολεία Κωφών, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα.

Λαμπροπούλου Β., 1999. Η κοινωνία και οι Κωφοί. Κοινότητα και                 Κουλτούρα Κωφών, Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και                 ειδικών επιστημόνων ΣΜΕΑ Κωφών και Βαρηκόων - 1ο                 εκπαιδευτικό πακέτο επιμόρφωσης, Πανεπιστήμιο                 Πατρών, ΠΤΔΕ, Πάτρα.

Λογιάδης Ν., & Μ. Λογιάδη 1985. Λεξικό Νοηματικής Γλώσσας,                 Potamitis Press, Αθήνα.

© Copyright 2002 Translatum Journal and the Author
URL: http://www.translatum.gr/journal 

Πηγή : http://www.translatum.gr/journal/2/greek-sign-language.htm

 

Ελληνική Νοηματική. Παιδικό παραμύθι: “Σαν το αλάτι”

Στην ιστοσελίδα μπορείτε να δείτε το video...

http://www.prosvasimo.gr/p_alati/

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εκπαιδευτικό υλικό

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) στο Αναλυτικό Πρόγραμμα των Κωφών Μαθητών: Πειραματικά Αποτελέσματα, Πρακτικές και Προοπτική.

Εισαγωγή:

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) έχει χρησιμοποιηθεί ελάχιστα στην εκπαίδευση των Κωφών παιδιών στην Ελλάδα και δεν είναι μέρος του αναλυτικού προγράμματος των σχολείων σήμερα. Στη σχετικά μικρή ιστορία της εκπαίδευσης των Κωφών στην Ελλάδα (λιγότερο από 70 χρόνια), η ΕΝΓ ήταν είτε απαγορευμένη είτε περιθωριοποιημένη και μόνο τα τελευταία χρόνια σταδιακά αυξάνεται η αποδοχή και χρήση της στο εκπαιδευτικό σύστημα. Ακόμα και όταν περιλήφθηκε στο αναλυτικό πρόγραμμα της Ειδικής Αγωγής ως εναλλακτικός τρόπος επικοινωνίας, αναφέρθηκε απλώς ως σκοπός και διδακτικός στόχος [Προεδρικό Διάταγμα 301 (ΦΕΚ 208/29.8.1996)].

Στην πλειονότητά τους τα Κωφά παιδιά (90-95%) έχουν ακούοντες γονείς, οι οποίοι δε γνωρίζουν την ΕΝΓ. Τα παιδιά μαθαίνουν την ΕΝΓ σε σχολική ηλικία άτυπα από άλλους μεγαλύτερους μαθητές και Κωφούς ενήλικες, όταν αυτοί υπάρχουν στη σχολική κοινότητα (Bellugi & Fischer 72, Kourbetis 87, Hoffmeister 90). Σπάνια έχουν ακούοντες σαν γλωσσικά πρότυπα εκμάθησης της ΕΝΓ. Συνήθως οι ακούοντες εκπαιδευτικοί μαθαίνουν τη γλώσσα από τα παιδιά. Αυτή η πρακτική μπορεί να χαρακτηριστεί ως η μεγαλύτερη εκπαιδευτική ανωμαλία του συστήματος.

Η ΕΝΓ ταιριάζει ιδιαίτερα με την οπτική φύση των Κωφών, με «τη δυνατότητα να βλέπουν». Αυτό καθιστά την ΕΝΓ απόλυτα προσβάσιμη για κάθε Κωφό παιδί. Η ΕΝΓ είναι αποτελεσματική, γιατί είναι δομημένη με τρόπο που μπορεί να αξιοποιεί την οπτική λειτουργία του εγκεφάλου. Χάρη στην ελαστικότητα του εγκεφάλου δεν έχει σημασία αν το εισαγόμενο γλωσσικό ερέθισμα είναι οπτικό ή ακουστικό. Θα ενισχύσει τη διαδικασία της πρόσληψης του ομαλοποιημένου και αποτελεσματικού ερεθίσματος και την εσωτερίκευσή του ως γλώσσας. Κι αυτό επειδή η ομαλοποίηση του ερεθίσματος βασίζεται σε δομές και σε έννοιες που τα Κωφά παιδιά μπορούν να μάθουν. Αυτές οι δομές και αυτές οι έννοιες κάνουν τη γλώσσα προβλέψιμη, άρα οι νέες πληροφορίες μπορούν να προσληφθούν και να γίνουν κατανοητές. Τα Κωφά άτομα, που γνωρίζουν και χρησιμοποιούν την ΕΝΓ, μπορούν να προσλάβουν πληροφόρηση και να αποκωδικοποιήσουν τη σημασία της. Και μετά μπορούν να συνενώσουν σε ολοκληρωμένο σύνολο όλη την πληροφόρηση και να την επεκτείνουν με την έκφραση της δικής τους υποκειμενικότητας (Cummins 1984). Για αναλυτική παρουσίαση των θέσεων αυτών βλέπε το δεύτερο κεφάλαιο - «Όραση εναντίον Κώφωσης».

Για να συντελεσθεί η μάθηση μιας γλώσσας, είναι απαραίτητη η παρουσία και η συμβολή των χρηστών της. Πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ των παιδιών και των ανθρώπων που χειρίζονται καλά την προς μάθηση γλώσσα. Η διδασκαλία της ΕΝΓ ως μέρος του αναλυτικού προγράμματος, στο παρόν πειραματικό πρόγραμμά μας, έγινε από Κωφούς δασκάλους της ΕΝΓ, εκπαιδευμένους για το λόγο αυτό.

Η σημερινή κατάσταση στην εκπαίδευση Κωφών στην Ελλάδα συγκριτικά με την υλοποίηση ενός τέτοιου πειραματικού προγράμματος μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:

• Δεν υπάρχει Αναλυτικό Πρόγραμμα Αγωγής Κωφών στην Ελλάδα, εκτός από το Αναλυτικό Πρόγραμμα Ειδικής Αγωγής, που είναι γενικών κατευθύνσεων και δε χρησιμοποιείται στα σχολεία Κωφών.
• Δεν υπάρχουν κατευθύνσεις οργάνωσης, αξιολόγησης και προγραμματισμού του εκπαιδευτικού έργου στα σχολεία Κωφών.
• Η οργανωμένη και μετρήσιμη αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού έργου μόνο καλά αποτελέσματα μπορεί να φέρει 

Το Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα βασίζεται στις παραπάνω γενικά αποδεκτές προϋποθέσεις και φιλοδοξεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για αποτελεσματική παρέμβαση στην εκπαίδευση των Κωφών στην Ελλάδα.

Το Πρόγραμμα

Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, θέλοντας να εισαγάγει τη διδασκαλία της ΕΝΓ στα σχολεία Κωφών, ενέκρινε και χρηματοδότησε στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΣΕΠΠΕ την πειραματική εφαρμογή προγράμματος διδασκαλίας της ΕΝΓ, με τίτλο «ΝΟΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ», ως πρώτης γλώσσας σε τέσσερις τάξεις δύο δημοτικών σχολείων του Εθνικού Ιδρύματος Κωφών στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Το πρόγραμμα εφαρμόσθηκε κατά το σχολικό έτος 1998-1999.

Στόχος της έρευνάς μας στο πειραματικό πρόγραμμα «ΝΟΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» είναι να εξετάσουμε τη σχέση μεταξύ γνώσης της ΕΝΓ και ανάπτυξης της αυτο- εικόνας καθώς και την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των Κωφών μαθητών και τη γενική ακαδημαϊκή επίδοσή τους στο σχολείο.

 

Μεθοδολογία

Κύριες υποθέσεις εργασίας

• Η πλειονότητα των Κωφών παιδιών (90-95%) έχει ακούοντες γονείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν την ΕΝΓ. Τα παιδιά μαθαίνουν την ΕΝΓ σε σχολική ηλικία άτυπα από άλλους μεγαλύτερους μαθητές και Κωφούς ενήλικες, όταν αυτοί υπάρχουν στη σχολική κοινότητα. (Κουρμπέτης 87, Hoffmeister 80, Bellugi & Fischer 72). Το αναγνωστικό επίπεδο των Κωφών μαθητών κατά την αποφοίτησή τους από το Δημοτικό Σχολείο είναι πολύ χαμηλό (Kourbetis 82, Έκθεση του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΕΙΚ 1997).
• Εάν οι μαθητές μάθουν καλά μια γλώσσα, την ΕΝΓ, τότε θα μπορούν να αναπτύξουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες και στη δεύτερη γλώσσα, που στην προκειμένη περίπτωση είναι τα γραπτά Ελληνικά. 

Το Πειραματικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (ΠΠΕ) είχε σχεδιαστεί για να υλοποιηθεί σε Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Κωφών (Ε΄ & ΣΤ΄ τάξη), δεν απέκλειε όμως την υλοποίησή του και στο Γυμνάσιο. Κριτήριο για τη συμμετοχή μιας σχολικής μονάδας από τις παραπάνω στο προτεινόμενο ΠΠΕ ήταν να έχει στο εκπαιδευτικό προσωπικό Κωφό δάσκαλο ΕΝΓ ή να μπορεί να προσλάβει ένα για το συγκεκριμένο πρόγραμμα.

Ο προτεινόμενος αριθμός των Σχολείων για συμμετοχή στο ΠΠΕ ήταν δύο (2), για την καλύτερη εφαρμογή και παρακολούθηση του προγράμματος. Η συμμετοχή των εκπαιδευτικών, ακουόντων και κωφών, ήταν εθελοντική.

Εργαλεία Μέτρησης

Τα εργαλεία μέτρησης που χρησιμοποιήθηκαν στο πρόγραμμα είναι τα εξής:

1. Ερωτηματολόγια εσωτερικής αξιολόγησης.

Δημιουργημένα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο συμπληρώνονται από τους εκπαιδευτικούς στο τέλος του προγράμματος (δείγμα τους στο παράρτημα Ι Ι Ι)

2. Βιντεοσκοπήσεις των μαθημάτων της ΕΝΓ.

Όλα τα μαθήματα του προγράμματος βιντεοσκοπήθηκαν από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς.

3. Ελεύθερες παρατηρήσεις και συνεντεύξεις από τον επιστημονικό υπεύθυνο του προγράμματος

4. Κλίμακα Μέτρησης της Κοινωνικής και Συναισθηματικής Ανάπτυξης Κωφών Παιδιών (The Μeadow/Κendall, SEAI).

5. Κλίμακα αξιολόγησης για τη δεκτική και εκφραστική ικανότητα των παιδιών στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.

Δεδομένα από τα εργαλεία μέτρησης 4, 5 δεν έχουν χρησιμοποιηθεί στην παρουσίαση αυτή, επειδή η αποκωδικοποίησή τους δεν έχει ολοκληρωθεί.

 

Αξιολόγηση

Στο πλαίσιο της εσωτερικής αξιολόγησης οι εκπαιδευτικοί που εφάρμοσαν το πειραματικό πρόγραμμα το αξιολόγησαν θετικά. Στα τριμηνιαία δελτία αποτίμησης της εφαρμογής του ΠΠΕ (Παράρτημα Ι) αναφέρουν ενδεικτικά: 

«Επιτεύχθηκαν οι στόχοι του προγράμματος και ιδιαίτερα η κατάκτηση του περιεχομένου των κειμένων» και «επίσης επιτεύχθηκαν μη αναμενόμενοι στόχοι, όπως η συμμετοχή και των μαθητών με χαμηλή σχολική επίδοση» αν και «παρουσιάστηκαν δυσκολίες που αφορούσαν κυρίως στο γραμματικό-συντακτικό μέρος της γλώσσας» (Γραπτά Ελληνικά).

Οι εκπαιδευτικοί αξιολόγησαν το υλικό ως κατάλληλο (25%) και όχι τόσο κατάλληλο (75%), υποστηρίζοντας έτσι την αρχική έκθεση, ότι δηλαδή υπάρχει έλλειψη κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού.

Οι δραστηριότητες που ενθουσίασαν τους μαθητές ήταν:

• οι προβολές βιντεοταινιών με Έλληνες και ξένους Κωφούς,
• η δραματοποίηση,
• η συζήτηση και
• η βιντεοσκόπηση των ίδιων των μαθητών.

Το εκπαιδευτικό υλικό, που θα δημιουργηθεί για τη διδασκαλία κωφών παιδιών, πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη τι ενθουσιάζει τους μαθητές και τι τους αφήνει αδιάφορους. Οι ατομικές εργασίες για το σπίτι άφησαν τους μαθητές αδιάφορους στο 75% .
Οι εκπαιδευτικοί παρατήρησαν διαφορές, σε σχέση με τη μέχρι τώρα πρακτική, στις σχέσεις των μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

«Συμμετείχαν και αναδείχτηκαν μαθητές που είχαν μικρή συμμετοχή στην καθημερινή σχολική πράξη» και «ήταν πιο προσεχτικοί την ώρα της διδασκαλίας».

Χαρακτηριστικό είναι ότι, αν και ο αριθμός των μαθητών ήταν πολλές φορές διπλάσιος (συνδιδασκαλία δύο τάξεων), οι μαθητές είχαν άψογη συμπεριφορά και πολλές φορές συνέχιζαν την εργασία τους και στο διάλειμμα. Αναφέρεται από τους εκπαιδευτικούς ότι το πρόγραμμα επηρέασε την παιδαγωγική πρακτική τους και πιστεύουν ότι δημιουργείται πιο οικεία σχέση, όταν δάσκαλος και μαθητής «μιλούν την ίδια γλώσσα» (ΕΝΓ).

Όλοι οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν ότι οι μαθητές ανέπτυξαν θετική στάση προς το αντικείμενο που πραγματευόταν το πρόγραμμα και το εξηγούν:

«Το μάθημα από τον Κωφό δάσκαλο γινόταν στη μητρική τους γλώσσα και έτσι τα παιδιά κατανοούσαν καλύτερα το περιεχόμενο»,

«Ακόμα και τα παιδιά που δε γνωρίζουν τόσο καλά την ΕΝΓ έδειξαν ενδιαφέρον να τη μάθουν καλύτερα».

Διαπίστωσαν θετικές διαφορές στην επίδοση όλων των μαθητών ακόμα και αυτών «που αδιαφορούσαν στα καθημερινά μαθήματα» όπως και «των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες».

Σε μετρήσεις και προσωπικές εκτιμήσεις των εκπαιδευτικών φαίνεται ότι ο απαιτούμενος χρόνος παράδοσης ενός μαθήματος με τη χρήση της ΕΝΓ, ώστε να υπάρχει ικανοποιητική κατανόηση από τους μαθητές, είναι περίπου 10 λεπτά της ώρας, ενώ ο χρόνος που χρειάζεται ένας εκπαιδευτικός που δε γνωρίζει καλά την ΕΝΓ για την παράδοση του ίδιου κειμένου υπερβαίνει τις δύο διδακτικές ώρες.

Όλοι ανεξαιρέτως οι εκπαιδευτικοί εκτιμούν ότι το αντικείμενο της διδασκαλίας της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας θα πρέπει να ενταχθεί σε μόνιμη βάση στο αναλυτικό ωρολόγιο πρόγραμμα των κωφών μαθητών.

Οι μετρήσεις του SEAI έχουν γίνει για την πρώτη σχολική χρονιά, αλλά θα παρουσιαστούν στο τέλος του προγράμματος, που θα περιλαμβάνει και τη δεύτερη σχολική χρονιά. Πιστεύουμε ότι έτσι θα έχουμε μια ποσοτικά και ποιοτικά μετρήσιμη επιρροή της ΕΝΓ στην κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών του προγράμματος.

Σημαντική ήταν η επίδραση της διδασκαλίας της ΕΝΓ σε συνδυασμό με την εικαστική έκφραση των μαθητών. Ειδικότερα, η ομάδα των Αθηνών, που είχε την τύχη να εκτεθεί σε εικαστική αγωγή σχετιζόμενη με τη διδασκαλία της ΕΝΓ, έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Ήταν δέκα παιδιά που για πρώτη φορά συνεργάστηκαν ομαδικά, με χαρακτηριστική πρώτη αντίδραση τη φράση «δε μπορώ» και με παντελή έλλειψη εικαστικής παιδείας, τα οποία όμως κατόρθωσαν να δημιουργήσουν συνολικά πέντε έργα και ιδιαίτερα:

• 3 έργα σε τελάρο
• μια αφίσα με ομαδικό κολάζ και
• συμμετοχή στην εικονογράφηση ενός παιδικού βιβλίου.

Τα πρώτα αποτελέσματα είναι θετικά, επιβεβαιώνουν την κύρια υπόθεση εργασίας και ενθαρρύνουν την εφαρμογή του προγράμματος σε όλα τα σχολεία που φιλοξενούν Κωφά παιδιά.

Είναι ανάγκη να αναφερθεί ότι η συνεργασία Κωφών - Ακουόντων εκπαιδευτικών ήταν καλύτερη από την αναμενόμενη. Υπήρχαν προβλήματα, που κάτω από άλλες συνθήκες θα ήταν η κύρια ενασχόλησή μας, και αφορούσαν στις σχέσεις εξουσίας και επιβολής μεταξύ Ακουόντων και Κωφών. Οποιαδήποτε αναφορά σε αυτά τα προβλήματα θα μείωνε την επιτυχία του προγράμματος, η οποία φιλοδοξεί να είναι καθοριστική στις επιλογές μελλοντικών εκπαιδευτικών πρακτικών.

 

Εκπαιδευτικό / Υποστηρικτικό Υλικό

Το πρόγραμμα είχε επίσης ως στόχο τη δημιουργία πειραματικού υλικού για την κάλυψη των αναγκών του, μια και η έλλειψη τέτοιου υλικού είναι φανερή στο χώρο. Δημιουργήθηκε το εξής υλικό, που τώρα βρίσκεται στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, και ελπίζουμε να χρησιμοποιηθεί κατάλληλα.

Γραμματοσειρές Χειρομορφών ΕΝΓ

Οι χειρομορφές που αντιστοιχούν στα 24 γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου περιλαμβάνονται στη γραμματοσειρά YoyrTypeU και οι χειρομορφές που ταυτόχρονα εμφανίζουν και το αντίστοιχο γράμμα του Ελληνικού αλφαβήτου περιλαμβάνονται στη Γραμματοσειρά MyTypeU.

Δείγμα YoyrTypeU:

ΠΡΟΣΟΧΗ!!!   Δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ κεφαλαίων και πεζών.

 

Με την γραμματοσειρά MyTypeU έχετε την δυνατότητα  να βλέπετε κάτω ακριβώς από τη χειρομορφή το αντίστοιχο γράμμα, οπότε η λέξη είναι ταυτόχρονα γραμμένη στο ελληνικό και το δακτυλικό αλφάβητο.

Δείγμα MyTypeU:

ΠΡΟΣΟΧΗ!!!   Για να γράψετε κείμενο σε από τις δύο γραμματοσειρές YoyrTypeU ή MyTypeU πρέπει να χρησιμοποιήσετε το Ελληνικό πληκτρολόγιο.

 

Η γραμματοσειρά Hands05 περιλαμβάνει όλες τις γνωστές χειρομορφές της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (54 χειρομορφές).

Δείγμα Hands05:

ΠΡΟΣΟΧΗ!!!   Για να γράψετε κείμενο στη γραμματοσειρά Hands05 πρέπει να χρησιμοποιήσετε το Αγγλικό πληκτρολόγιο.

Η αντιστοιχία με τα πλήκτρα του λατινικού αλφαβήτου έγινε για τη διευκόλυνση των χρηστών (στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς) και δεν εξαρτάται από κάποιο γράμμα της αλφαβήτου. Για την αντιστοιχία πλήκτρου – χειρομορφής δείτε τον πίνακα.  Είναι ένα εργαλείο για την ηλεκτρονική και εύκολη καταγραφή των χειρομορφών των νοημάτων της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας ή όποιας άλλης νοηματικής γλώσσας έχει αυτές τις χειρομορφές.  

 Οι γραμματοσειρές χειρομορφών και του δακτυλικού αλφαβήτου διατίθενται ελεύθερα σε ηλεκτρονική μορφή και για τη χρήση τους απαιτείται εγκατάστασή τους στον υπολογιστή, όπου είναι εγκατεστημένες και όλες οι άλλες γραμματοσειρές.

Για να μεταφορτώσετε στον υπολογιστή σας το αρχείο που περιέχει (σε συμπιεσμένη μορφή) και τις τρεις γραμματοσειρές επιλέξτε εδώ.

Παιδικό λεξικό της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας

Το λεξικό είναι ένα εκπαιδευτικό εργαλείο, που περιλαμβάνει ηλεκτρονική μορφή, βιντεοκασέτα και έντυπη μορφή. Έχει δύο μέρη. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει κυρίως ονόματα και το δεύτερο περιλαμβάνει ρήματα, αντίθετα και αριθμητικές έννοιες. Το πρώτο μέρος είναι έτοιμο και το δεύτερο βρίσκεται στα αρχικά στάδια δημιουργίας.

Δεκαεπτά Ιστορίες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα

Οι Ιστορίες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι τρεις βιντεοκασέτες με αφήγηση στην ΕΝΓ. Η πρώτη περιλαμβάνει επιλεγμένες ιστορίες από τα Ανθολόγια της Δ΄ και της Ε΄ Δημοτικού, που είναι βασισμένες στην προφορική παράδοση. Η δεύτερη περιλαμβάνει μύθους του Αισώπου και η τρίτη ανέκδοτα και την απόδοση μιας ιστορίας χωρίς λόγια. Και οι τρεις κασέτες έχουν διερμηνεία στα προφορικά Ελληνικά και συνοδεύονται από το γραπτό κείμενο.

 

Σαν το αλάτι	Η αλεπού και το κοράκι	Ο βοσκός και τα αστεία του	Το κωφό δένδρο	Ο διερμηνέας
Γάτα - Λιοντάρι και Άνθρωπος	Η χελώνα και ο λαγός	Η καταιγίδα	Τα δύο κοκόρια	Ο λαγός και τα βατράχια
Το λιοντάρι και το ποντίκι	Το παραμύθι που δεν είχε τέλος	Στο δικό τους σπίτι	Το στάρι που έγινε αμύγδαλο	Ο τρεις συμβουλές
	Για πρώτη φορά στο θέατρο		Up & Up

Οι τρεις βιντεοκασέτες έχουν αποσταλεί σε όλα τα σχολεία της επικράτειας. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με το Τμήμα Ειδικής και Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Αφίσα και καρτέλες με το Ελληνικό Δακτυλικό Αλφάβητο

Η αφίσα και οι καρτέλες με το Ελληνικό Δακτυλικό Αλφάβητο περιλαμβάνουν πολύχρωμες αναπαραστάσεις του δακτυλικού αλφαβήτου σε συνδυασμό με εικόνες, λέξεις και το αρχικόγραμμά τους.

 

Για να μεταφορτώσετε στον υπολογιστή σας το αρχείο που περιέχει την αφίσα σε μορφή jpg πιέστε εδώ Για να μεταφορτώσετε στον υπολογιστή σας το αρχείο που περιέχει την αφίσα (σε συμπιεσμένη μορφή) εδώ

Συμπεράσματα, Προτάσεις

Οι προοπτικές διεύρυνσης του Αναλυτικού Προγράμματος, ώστε να περιλαμβάνει την ΕΝΓ, είναι εμφανείς και υλοποιήσιμες.

Μετά την υλοποίηση του ΠΠΕ «ΝΟΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» μπορούμε με σιγουριά και ευθύνη να προτείνουμε την εφαρμογή του προγράμματος σε όλα τα σχολεία, όπου φοιτούν Κωφά παιδιά. Όχι μόνο στα σχολεία κωφών αλλά και στα σχολεία ακουόντων, όπου φοιτούν Κωφά παιδιά. Σε αυτά τα σχολεία η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα θα πρέπει να διδάσκεται και στα ακούοντα παιδιά ως δεύτερη γλώσσα.

• Η γλώσσα, αρχικά τουλάχιστον, θα πρέπει να διδάσκεται από κατάλληλα εκπαιδευμένους κωφούς εκπαιδευτές και όχι από ακούοντες. Σε μελλοντική εξέλιξη και όταν θα υπάρχουν τα κατάλληλα τεστς γλωσσικών ικανοτήτων στην ΕΝΓ, η πιθανότητα διδασκαλίας της από ακούοντες θα πρέπει να εξεταστεί.
• Θα πρέπει να δημιουργηθεί το κατάλληλο διδακτικό υλικό και αναλυτικό πρόγραμμα διδασκαλίας, ώστε τα αποτελέσματα να είναι θετικά και μετρήσιμα.
• Είναι αναγκαία η επιμόρφωση Κωφών και Ακουόντων εκπαιδευτικών λειτουργών για την αρμονική συμβίωση στο χώρο του σχολείου και την αλληλοαποδοχή.
• Η ενημέρωση και εκπαίδευση των γονέων των παιδιών στην ΕΝΓ είναι αναγκαία.
• Η συμμετοχή των γονέων σε όλες τις εκπαιδευτικές διαδικασίες είναι απαραίτητη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bahan,B.1996.The role of eye gaze in verb agreement in ASL. Unpublished doctoral dissertation. Boston University, Boston, MA

Bellugi, U. and Fischer, S. (1972), A Comparison of Sign Language and Spoken Language. Cognition, 1,pp. 173-202.

Cummins, J. (1984), Bilingualism and Special Education: Issues in Assessment and Pedagogy, San Diego, CA: College Hill Press.

Hoffmeister, R. (1990), ASL and Its' Implications for Education. In Bornstein, H. (Ed.), Manual Communication in America, Washington D.C.: Gallaudet University Press.

Hoffmeister, R. 1994, Metalingusitic skills in Deaf Children: Knowledge of Synonyms and Antonyms in ASL. In Mann, J., The Proceedings of Post Milan: ASL and English Literacy Conference, Gallaudet University Press, Washington D.C.

Israelite,N.,Ewold,C.,& Hoffmeister,R.,1989. Bilingual/bicultural education for deaf and hard-of-hearing students. Ontario:Ministry of Education.

Kourbetis, V. 1982. Education of the Deaf in Greece. First International Conference on Education of the Deaf, Athens, Greece.

Kourbetis, V. 1987, Deaf children of Deaf parents and Deaf children of hearing Parents in Greece: a comparative study, Doctoral dissertation, Boston University, Boston.

Moores, D.1996. Educating the Deaf : Psychology, Principles and Practice. Houghton Mifflin, Boston, 4th Edition.

Newport,and Meier, R.1985. The acquisition of American Sign Language. In the Cross Linguistic Study of Language Acquisition, vol. 1, The data, edited by D.Slobin,881-938. Lawerence Erlbaum Associaties, Hillsdale,NJ.

Pattison,R. 1982. On literacy. Oxford University Press, New York. Pinker,S.1994. Language Learnability and Language Development. Harvard University Press, Cambridge, MA 

Έκθεση του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΕΙΚ, Αθήνα 1997.

Κουρμπέτης, Β.,1997, Κοινωνική και Συναισθηματική Ανάπτυξη των Κωφών Παιδιών- Κοινωνική Εργασία, 45, 27-35. Αθήνα, 1997.

Πηγή : http://www.pi-schools.gr/special_education_new/html/gr/8emata/ekp_yliko/kofosi.htm