 |
| πηγη |
Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά
Τα τελευταία χρόνια οι οθόνες έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των παιδιών. Κινητά τηλέφωνα, tablet, ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τηλεόραση χρησιμοποιούνται για ψυχαγωγία, εκπαίδευση και επικοινωνία. Είναι λοιπόν φυσικό πολλοί γονείς να αναρωτιούνται αν η αυξημένη χρήση τους επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη μάθηση και τη συμπεριφορά των παιδιών.
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο ένα «ναι» ή ένα «όχι». Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι δεν είναι μόνο ο χρόνος μπροστά στην οθόνη που έχει σημασία, αλλά κυρίως ο τρόπος χρήσης της, το περιεχόμενο που παρακολουθεί το παιδί, η ηλικία του και η ισορροπία με τις υπόλοιπες δραστηριότητες της καθημερινότητάς του.
Ο εγκέφαλος των παιδιών βρίσκεται σε μια περίοδο έντονης ανάπτυξης. Οι εμπειρίες που αποκτούν, τα παιχνίδια που παίζουν, οι συζητήσεις με τους γονείς, η φυσική δραστηριότητα και οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις συμβάλλουν στην ανάπτυξη των εκτελεστικών λειτουργιών, της προσοχής και της αυτορρύθμισης. Όταν όμως ένα μεγάλο μέρος της ημέρας αφιερώνεται σε οθόνες, μειώνεται ο χρόνος που απομένει για δραστηριότητες οι οποίες ενισχύουν αυτές τις δεξιότητες.
Πολλά ψηφιακά παιχνίδια και βίντεο χαρακτηρίζονται από γρήγορες εναλλαγές εικόνων, έντονα χρώματα και συνεχή ερεθίσματα. Ο εγκέφαλος συνηθίζει να λαμβάνει άμεση επιβράβευση και συνεχή αλλαγή πληροφοριών. Όταν στη συνέχεια το παιδί καλείται να διαβάσει ένα κείμενο, να λύσει μια άσκηση μαθηματικών ή να ακούσει προσεκτικά τον εκπαιδευτικό, η διαδικασία αυτή του φαίνεται πολύ πιο αργή και λιγότερο ενδιαφέρουσα. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι οθόνες προκαλούν από μόνες τους διαταραχή προσοχής, αλλά ότι η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση τους μπορεί να δυσκολεύει τη διατήρηση της συγκέντρωσης σε δραστηριότητες που απαιτούν επιμονή και υπομονή.
Ένας ακόμη παράγοντας που χρειάζεται προσοχή είναι η συνεχής εναλλαγή μεταξύ διαφορετικών εφαρμογών και περιεχομένου. Ο εγκέφαλος δεν εκτελεί πραγματικό «πολυδιεργασιακό» έργο, αλλά μετακινεί συνεχώς την προσοχή του από τη μία πληροφορία στην άλλη. Αυτή η συνεχής εναλλαγή αυξάνει τη νοητική κόπωση και μειώνει την αποτελεσματικότητα της μάθησης. Για τα παιδιά, των οποίων οι εκτελεστικές λειτουργίες βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη, η επίδραση αυτή μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονη.
Οι οθόνες επηρεάζουν επίσης τον ύπνο. Η έκθεση στο μπλε φως τις βραδινές ώρες δυσκολεύει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που προετοιμάζει τον οργανισμό για τον ύπνο. Παράλληλα, το συναρπαστικό περιεχόμενο κρατά τον εγκέφαλο σε κατάσταση εγρήγορσης, ακόμη και όταν το παιδί έχει ήδη κλείσει τη συσκευή. Η ανεπαρκής ποιότητα ύπνου συνδέεται με μειωμένη προσοχή, δυσκολίες στη μνήμη, αυξημένη ευερεθιστότητα και χαμηλότερη σχολική απόδοση.
Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την τεχνολογία ως εχθρό. Υπάρχουν ψηφιακές εφαρμογές και εκπαιδευτικά παιχνίδια που μπορούν να υποστηρίξουν τη μάθηση, να ενισχύσουν τη δημιουργικότητα και να προσφέρουν πολύτιμες εμπειρίες. Το σημαντικό είναι η χρήση τους να γίνεται με μέτρο, να είναι κατάλληλη για την ηλικία του παιδιού και να συνοδεύεται από την ενεργή παρουσία των γονέων.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι οθόνες δεν πρέπει να αντικαθιστούν το ελεύθερο παιχνίδι, τη σωματική δραστηριότητα, την ανάγνωση βιβλίων, τις συζητήσεις με την οικογένεια και τις κοινωνικές σχέσεις. Αυτές οι εμπειρίες αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη της γλώσσας, της φαντασίας, της συγκέντρωσης και της συναισθηματικής νοημοσύνης. Ένα παιδί που περνά χρόνο παίζοντας με συνομηλίκους, ζωγραφίζοντας, κατασκευάζοντας ή εξερευνώντας τη φύση εξασκεί δεξιότητες που καμία οθόνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει.
Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν δημιουργώντας σαφή και σταθερά όρια. Είναι σημαντικό να συμφωνούνται συγκεκριμένες ώρες χρήσης των ηλεκτρονικών συσκευών και να αποφεύγεται η χρήση τους κατά τη διάρκεια των γευμάτων ή λίγο πριν από τον ύπνο. Εξίσου σημαντικό είναι οι ίδιοι οι ενήλικες να αποτελούν πρότυπο. Όταν το παιδί βλέπει τους γονείς να χρησιμοποιούν συνεχώς το κινητό τους, είναι δύσκολο να κατανοήσει γιατί πρέπει να περιορίσει τη δική του χρήση.
Δεν χρειάζεται να απαγορεύσουμε πλήρως την τεχνολογία. Χρειάζεται να μάθουμε στα παιδιά να τη χρησιμοποιούν με ισορροπία. Όταν οι οθόνες αποτελούν ένα μικρό και ελεγχόμενο μέρος της ημέρας, χωρίς να αντικαθιστούν το παιχνίδι, τη μάθηση και την επικοινωνία, μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά με μια υγιή ανάπτυξη.
Αν όμως παρατηρείτε ότι το παιδί δυσκολεύεται να αποχωριστεί τις συσκευές, θυμώνει υπερβολικά όταν περιορίζεται ο χρόνος χρήσης, χάνει το ενδιαφέρον του για άλλες δραστηριότητες ή παρουσιάζει έντονες δυσκολίες συγκέντρωσης, είναι χρήσιμο να συζητήσετε το θέμα με έναν ειδικό. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση μιας πιο ισορροπημένης καθημερινότητας και να προλάβει μεγαλύτερες δυσκολίες στο μέλλον.
Η τεχνολογία αποτελεί πλέον μέρος της ζωής μας και δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Ο στόχος δεν είναι να την απορρίψουμε, αλλά να μάθουμε στα παιδιά να τη χρησιμοποιούν με τρόπο που να υποστηρίζει την ανάπτυξη, τη μάθηση και την ψυχική τους υγεία. Όπως συμβαίνει με πολλά πράγματα στη ζωή, το κλειδί βρίσκεται στην ισορροπία.
Η Συμβουλή του Ειδικού
Αντί να εστιάζετε μόνο στο πόση ώρα χρησιμοποιεί το παιδί σας τις οθόνες, παρατηρήστε τι κάνει όταν τις κλείνει. Παίζει; Διαβάζει; Συζητά με την οικογένεια; Ασχολείται με κάποιο άθλημα; Όσο περισσότερες ποιοτικές εμπειρίες γεμίζουν την καθημερινότητά του, τόσο μικρότερη είναι η ανάγκη να αναζητά διαρκώς ερεθίσματα μέσα από μια οθόνη.
Βιβλιογραφία
- American Academy of Pediatrics. (2024). Media and Children.
- World Health Organization. (2019). Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children Under 5 Years of Age.
- Canadian Paediatric Society. (2022). Digital Media: Promoting Healthy Screen Use in School-Aged Children and Adolescents.
- Domingues-Montanari, S. (2017). Clinical and Psychological Effects of Excessive Screen Time on Children. Journal of Paediatrics and Child Health.
- Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2018). Associations Between Screen Time and Lower Psychological Well-Being Among Children and Adolescents. Preventive Medicine Reports.
Ειδική Διαπαιδαγώγηση
Στην Ειδική Διαπαιδαγώγηση πιστεύουμε ότι η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο όταν χρησιμοποιείται με μέτρο και με γνώμονα τις ανάγκες κάθε παιδιού. Μέσα από προγράμματα ειδικού μαθησιακού, ψυχολογική υποστήριξη και Parent Coaching, βοηθάμε τις οικογένειες να διαμορφώσουν υγιείς καθημερινές συνήθειες που ενισχύουν τη συγκέντρωση, τη μάθηση, την αυτορρύθμιση και τη συναισθηματική ανάπτυξη.
🧠 Ειδικό Μαθησιακό (Δυσλεξία, Ορθογραφία, ΔΕΠΥ)
💬 Ψυχολογική Υποστήριξη / Parent Coaching
📍 Θεμιστοκλή Σοφούλη 73, Νέα Φιλαδέλφεια Αττικής
📞 2130400094
💻 Διαθέσιμες υπηρεσίες διά ζώσης & Online (για όλη την Ελλάδα).
«Η τεχνολογία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο όταν το παιδί μαθαίνει να την ελέγχει και όχι όταν εκείνη ελέγχει την καθημερινότητά του. Η ισορροπία είναι η βάση για μια υγιή ανάπτυξη και μια ουσιαστική μάθηση.»
