Χρόνος ανάγνωσης: 5 λεπτά
Η δυσκολία στη συγκέντρωση είναι μία από τις πιο συχνές ανησυχίες που εκφράζουν οι γονείς. «Κάθεται να διαβάσει και μετά από λίγα λεπτά κοιτάζει έξω από το παράθυρο», «σηκώνεται συνεχώς από την καρέκλα», «ξεκινάει μια άσκηση αλλά δεν την ολοκληρώνει» ή «χρειάζεται να του υπενθυμίζω συνεχώς τι πρέπει να κάνει» είναι φράσεις που ακούμε συχνά στην καθημερινή κλινική πρακτική. Αν και αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να προκαλούν απογοήτευση, δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι το παιδί δεν θέλει να διαβάσει ή δεν καταβάλλει προσπάθεια.
Η συγκέντρωση είναι μια σύνθετη γνωστική λειτουργία που αναπτύσσεται σταδιακά κατά την παιδική ηλικία. Εξαρτάται από την ωρίμανση του εγκεφάλου, τις εκτελεστικές λειτουργίες, τη μνήμη εργασίας, την ποιότητα του ύπνου, τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού και το περιβάλλον στο οποίο καλείται να μάθει. Δεν πρόκειται για μια δεξιότητα που όλα τα παιδιά κατακτούν με τον ίδιο ρυθμό. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό οι γονείς να αποφεύγουν τις συγκρίσεις και να εστιάζουν στις ανάγκες του δικού τους παιδιού.
Στη σημερινή εποχή, τα παιδιά βομβαρδίζονται καθημερινά από ερεθίσματα. Οθόνες, ειδοποιήσεις, γρήγορες εναλλαγές εικόνων και έντονοι ήχοι έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την πληροφορία. Όταν το παιδί καλείται να περάσει από έναν κόσμο άμεσης επιβράβευσης σε μια δραστηριότητα που απαιτεί υπομονή και επιμονή, όπως το διάβασμα, είναι φυσικό να δυσκολεύεται περισσότερο να διατηρήσει την προσοχή του.
Παράλληλα, η συγκέντρωση επηρεάζεται σημαντικά από το άγχος. Ένα παιδί που φοβάται ότι θα κάνει λάθος ή νιώθει συνεχώς πίεση για τις επιδόσεις του μπορεί να δυσκολεύεται να οργανώσει τη σκέψη του και να παραμείνει προσηλωμένο στην εργασία του. Το ίδιο συμβαίνει όταν είναι κουρασμένο ή δεν κοιμάται επαρκώς. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και μια μικρή έλλειψη ύπνου μπορεί να μειώσει την ικανότητα συγκέντρωσης, τη μνήμη και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε ως ενήλικες είναι να θεωρούμε ότι η συγκέντρωση εξαρτάται αποκλειστικά από τη θέληση. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια δεξιότητα που καλλιεργείται. Όπως ένα παιδί χρειάζεται χρόνο για να μάθει να διαβάζει ή να κάνει ποδήλατο, έτσι χρειάζεται εξάσκηση και για να αναπτύξει την ικανότητα να εστιάζει την προσοχή του.
Το περιβάλλον μελέτης παίζει καθοριστικό ρόλο. Ένας ήσυχος, φωτεινός και οργανωμένος χώρος χωρίς περιττά ερεθίσματα βοηθά τον εγκέφαλο να επικεντρωθεί πιο εύκολα στην εργασία. Δεν είναι απαραίτητο το παιδί να διαθέτει ξεχωριστό δωμάτιο. Αρκεί να υπάρχει ένα σταθερό σημείο μελέτης, όπου δεν υπάρχουν ανοιχτές τηλεοράσεις, παιχνίδια ή κινητές συσκευές που αποσπούν την προσοχή.
Εξίσου σημαντικό είναι να προσαρμόζουμε τον χρόνο μελέτης στην ηλικία και στις δυνατότητες του παιδιού. Είναι δύσκολο να περιμένουμε από ένα παιδί του Δημοτικού να παραμένει συγκεντρωμένο για μία ώρα χωρίς διάλειμμα. Τα μικρά διαλείμματα κάθε 20 έως 30 λεπτά βοηθούν τον εγκέφαλο να ξεκουραστεί και να επανέλθει με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Ακόμη και λίγα λεπτά κίνησης, λίγες διατάσεις ή ένα ποτήρι νερό μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την απόδοση.
Οι οδηγίες που δίνουμε έχουν επίσης σημασία. Όταν λέμε «πήγαινε να διαβάσεις όλα τα μαθήματα», το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι έχει μπροστά του έναν τεράστιο στόχο. Αντίθετα, όταν χωρίζουμε τη μελέτη σε μικρότερα βήματα, όπως «διάβασε πρώτα την ιστορία και μετά θα κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα», η εργασία γίνεται πιο διαχειρίσιμη και μειώνεται η πιθανότητα να εγκαταλείψει την προσπάθεια.
Η επιβράβευση της προσπάθειας είναι ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε το τέλειο αποτέλεσμα για να αναγνωρίσουμε την πρόοδο. Όταν το παιδί καταφέρνει να συγκεντρωθεί για δέκα λεπτά περισσότερο από χθες ή ολοκληρώνει μια άσκηση χωρίς υπενθύμιση, αξίζει να το επισημάνουμε. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του και αυξάνεται το κίνητρο για συνέχιση της προσπάθειας.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε παιδί έχει διαφορετικό τρόπο μάθησης. Κάποια παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν διαβάζουν δυνατά, άλλα όταν χρησιμοποιούν χρώματα, εικόνες ή σχεδιαγράμματα, ενώ κάποια χρειάζονται περισσότερη κίνηση κατά τη διάρκεια της μελέτης. Η αναζήτηση του τρόπου που ταιριάζει στο κάθε παιδί αποτελεί βασικό στοιχείο μιας αποτελεσματικής μαθησιακής διαδικασίας.
Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις όπου οι δυσκολίες στη συγκέντρωση είναι έντονες, επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα και εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, όπως στο σπίτι και στο σχολείο. Όταν το παιδί δυσκολεύεται συστηματικά να ολοκληρώσει τις εργασίες του, ξεχνά συνεχώς οδηγίες, αποσπάται εύκολα ή η σχολική του επίδοση επηρεάζεται σημαντικά, είναι χρήσιμο να ζητηθεί αξιολόγηση από ειδικό. Η έγκαιρη διερεύνηση βοηθά να εντοπιστούν οι πραγματικές ανάγκες του παιδιού και να σχεδιαστεί η κατάλληλη υποστήριξη.
Η συγκέντρωση δεν είναι χαρακτηριστικό που είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Είναι μια δεξιότητα που αναπτύσσεται μέσα από την ωρίμανση, την εξάσκηση και την κατάλληλη καθοδήγηση. Όταν οι γονείς δείχνουν κατανόηση, προσαρμόζουν τις απαιτήσεις στις δυνατότητες του παιδιού και δημιουργούν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη της προσοχής και της μαθησιακής του αυτονομίας.
Η Συμβουλή του Ειδικού
Αντί να λέτε συχνά «πρόσεχε», δοκιμάστε να παρατηρήσετε τι βοηθά πραγματικά το παιδί σας να συγκεντρώνεται. Μερικά παιδιά χρειάζονται περισσότερα διαλείμματα, άλλα καλύτερη οργάνωση του χώρου ή μικρότερους στόχους. Η συγκέντρωση δεν ενισχύεται με πίεση, αλλά με στρατηγικές που ανταποκρίνονται στις ανάγκες κάθε παιδιού.
Βιβλιογραφία
-
American Academy of Pediatrics. (2019). Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of ADHD in Children and Adolescents.
-
Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment.
-
Dawson, P., & Guare, R. (2018). Executive Skills in Children and Adolescents.
-
Gathercole, S. E., & Alloway, T. P. (2008). Working Memory and Learning.
-
World Health Organization. (2020). Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children.
Ειδική Διαπαιδαγώγηση
Στην Ειδική Διαπαιδαγώγηση πιστεύουμε ότι κάθε παιδί μπορεί να εξελιχθεί όταν οι ανάγκες του αναγνωρίζονται έγκαιρα και υποστηρίζονται με επιστημονική γνώση, εξατομικευμένη παρέμβαση και ουσιαστική συνεργασία με την οικογένεια. Μέσα από προγράμματα ειδικού μαθησιακού, ψυχολογική υποστήριξη και Parent Coaching, στεκόμαστε δίπλα σε κάθε παιδί και κάθε γονέα, με στόχο την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και την καλλιέργεια της μαθησιακής αυτονομίας.
🧠 Ειδικό Μαθησιακό (Δυσλεξία, Ορθογραφία, ΔΕΠΥ)
💬 Ψυχολογική Υποστήριξη / Parent Coaching
📍 Θεμιστοκλή Σοφούλη 73, Νέα Φιλαδέλφεια Αττικής
📞 2130400094
💻 Διαθέσιμες υπηρεσίες διά ζώσης & Online (για όλη την Ελλάδα).
«Κάθε παιδί έχει τον δικό του τρόπο να μαθαίνει, να εξελίσσεται και να ανθίζει. Όταν κατανοούμε τις ανάγκες του και του προσφέρουμε την κατάλληλη υποστήριξη, του δίνουμε την ευκαιρία να πιστέψει στις δυνατότητές του.»
