Γιατί το παιδί μου ξεχνάει τόσο εύκολα αυτά που διαβάζει;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

«Διαβάσαμε όλο το απόγευμα και την επόμενη μέρα δεν θυμόταν σχεδόν τίποτα». Είναι μία από τις πιο συχνές φράσεις που ακούμε από γονείς παιδιών Δημοτικού και Γυμνασίου. Όταν ένα παιδί ξεχνά εύκολα όσα διάβασε, πολλοί θεωρούν ότι δεν προσπάθησε αρκετά ή ότι δεν έδωσε την απαραίτητη προσοχή. Στην πραγματικότητα, όμως, η μνήμη είναι μια πολύ πιο σύνθετη διαδικασία και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.

Για να αποθηκευτεί μια πληροφορία στη μακροπρόθεσμη μνήμη, πρέπει πρώτα να έχει δοθεί η απαραίτητη προσοχή. Αν το παιδί διαβάζει ενώ σκέφτεται κάτι άλλο, παρακολουθεί τηλεόραση, ακούει ειδοποιήσεις από το κινητό ή κουράζεται εύκολα, ο εγκέφαλος δεν επεξεργάζεται ουσιαστικά το περιεχόμενο. Δεν είναι ότι η πληροφορία χάθηκε. Πολύ συχνά δεν αποθηκεύτηκε ποτέ σωστά.

Πότε οι δυσκολίες συγκέντρωσης είναι φυσιολογικές και πότε χρειάζονται αξιολόγηση;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα που απασχολούν τους γονείς είναι αν οι δυσκολίες συγκέντρωσης που παρουσιάζει το παιδί τους αποτελούν μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης ή αν αποτελούν ένδειξη ότι χρειάζεται αξιολόγηση από κάποιον ειδικό. Η ανησυχία αυτή είναι απολύτως κατανοητή, ιδιαίτερα όταν οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι το παιδί αποσπάται εύκολα ή όταν η μελέτη στο σπίτι εξελίσσεται καθημερινά σε μια απαιτητική διαδικασία.

Η αλήθεια είναι ότι όλα τα παιδιά δυσκολεύονται κάποιες φορές να συγκεντρωθούν. Ένα παιδί μπορεί να είναι κουρασμένο, να έχει άγχος, να σκέφτεται κάτι που συνέβη στο σχολείο ή απλώς να μην ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για μια συγκεκριμένη δραστηριότητα. Η συγκέντρωση δεν είναι μια σταθερή κατάσταση. Επηρεάζεται από την ηλικία, την προσωπικότητα, τη διάθεση, το περιβάλλον και τις απαιτήσεις που έχει κάθε στιγμή το παιδί.

Γιατί το παιδί μου δυσκολεύεται να οργανώσει τα πράγματά του;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

Πολλοί γονείς περιγράφουν την ίδια καθημερινή εικόνα. Η σχολική τσάντα είναι ακατάστατη, τετράδια και βιβλία βρίσκονται ανακατεμένα, οι εργασίες ξεχνιούνται στο σπίτι, τα μολύβια χάνονται συνεχώς και κάθε πρωί η προετοιμασία για το σχολείο συνοδεύεται από άγχος και βιασύνη. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι γονείς αποδίδουν αυτή τη συμπεριφορά σε αδιαφορία ή τεμπελιά. Στην πραγματικότητα, όμως, η δυσκολία στην οργάνωση είναι συνήθως αποτέλεσμα μιας δεξιότητας που δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί επαρκώς και όχι έλλειψης προσπάθειας.

Η οργάνωση αποτελεί μέρος των εκτελεστικών λειτουργιών του εγκεφάλου, δηλαδή των γνωστικών δεξιοτήτων που μας βοηθούν να σχεδιάζουμε, να προγραμματίζουμε, να διαχειριζόμαστε τον χρόνο μας και να ολοκληρώνουμε μια εργασία. Οι δεξιότητες αυτές αναπτύσσονται σταδιακά από την προσχολική ηλικία και συνεχίζουν να ωριμάζουν μέχρι και την πρώιμη ενήλικη ζωή. Είναι λοιπόν φυσιολογικό ένα παιδί του Δημοτικού να χρειάζεται ακόμη καθοδήγηση για να οργανώσει αποτελεσματικά τα προσωπικά του αντικείμενα και τις σχολικές του υποχρεώσεις.

Πώς μπορώ να οργανώσω σωστά τη μελέτη του παιδιού μου χωρίς καθημερινές συγκρούσεις;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

Για πολλές οικογένειες, η ώρα της μελέτης είναι η πιο δύσκολη στιγμή της ημέρας. Μόλις το παιδί επιστρέψει από το σχολείο, αρχίζει ένας καθημερινός κύκλος υπενθυμίσεων, διαφωνιών και έντασης. «Κάτσε να διαβάσεις», «Συγκεντρώσου», «Μην παίζεις με το μολύβι», «Τελείωσε επιτέλους τα μαθήματά σου». Οι περισσότεροι γονείς δεν επιθυμούν να μετατραπούν σε «δασκάλους» μέσα στο σπίτι, όμως συχνά νιώθουν ότι δεν έχουν άλλη επιλογή.

Η αλήθεια είναι ότι η αποτελεσματική μελέτη δεν εξαρτάται μόνο από την προσπάθεια του παιδιού. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο οργανωμένη είναι η διαδικασία, από το περιβάλλον στο οποίο διαβάζει και από τις προσδοκίες που έχουν οι ενήλικες. Όταν η μελέτη γίνεται μέσα σε ένα κλίμα πίεσης, άγχους και συνεχών παρατηρήσεων, το παιδί δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί και αρχίζει να συνδέει το διάβασμα με αρνητικά συναισθήματα.

Η αρκετή χρήση οθονών επηρεάζει πραγματικά την προσοχή των παιδιών;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

Τα τελευταία χρόνια οι οθόνες έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των παιδιών. Κινητά τηλέφωνα, tablet, ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τηλεόραση χρησιμοποιούνται για ψυχαγωγία, εκπαίδευση και επικοινωνία. Είναι λοιπόν φυσικό πολλοί γονείς να αναρωτιούνται αν η αυξημένη χρήση τους επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη μάθηση και τη συμπεριφορά των παιδιών.

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο ένα «ναι» ή ένα «όχι». Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι δεν είναι μόνο ο χρόνος μπροστά στην οθόνη που έχει σημασία, αλλά κυρίως ο τρόπος χρήσης της, το περιεχόμενο που παρακολουθεί το παιδί, η ηλικία του και η ισορροπία με τις υπόλοιπες δραστηριότητες της καθημερινότητάς του.

Πώς επηρεάζουν ο ύπνος και η διατροφή τη συγκέντρωση και τη μάθηση;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

Πολλοί γονείς αναρωτιούνται γιατί το παιδί τους δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στο σχολείο ή στη μελέτη, ενώ δείχνει ξεκούραστο και πρόθυμο να προσπαθήσει. Συχνά αναζητούν την αιτία σε μια πιθανή μαθησιακή δυσκολία ή σε έλλειψη ενδιαφέροντος για το διάβασμα. Ωστόσο, πριν καταλήξουμε σε συμπεράσματα, αξίζει να εξετάσουμε δύο βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου: τον ύπνο και τη διατροφή.

Ο εγκέφαλος ενός παιδιού βρίσκεται σε συνεχή ανάπτυξη. Καθημερινά επεξεργάζεται χιλιάδες νέες πληροφορίες, οργανώνει εμπειρίες, αναπτύσσει δεξιότητες και δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις. Για να πραγματοποιηθούν όλες αυτές οι διαδικασίες αποτελεσματικά, χρειάζεται επαρκή ξεκούραση και σωστή θρέψη. Όταν λείπει ένας από αυτούς τους δύο παράγοντες, η συγκέντρωση, η μνήμη και η μάθηση επηρεάζονται σημαντικά.

Ποιος είναι ο ρόλος της μνήμης εργασίας στη σχολική μάθηση;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

«Μόλις του έδωσα τρεις οδηγίες και θυμήθηκε μόνο την πρώτη». «Ξεκινάει να λύνει μια άσκηση, αλλά στη μέση ξεχνά τι έπρεπε να κάνει». «Διαβάζει μια παράγραφο και όταν φτάνει στο τέλος δεν θυμάται τι διάβασε». Πρόκειται για δυσκολίες που προβληματίζουν πολλούς γονείς και εκπαιδευτικούς. Πίσω από αυτές τις συμπεριφορές, όμως, κρύβεται συχνά μια πολύ σημαντική γνωστική λειτουργία: η μνήμη εργασίας.

Η μνήμη εργασίας είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να συγκρατεί προσωρινά πληροφορίες και να τις χρησιμοποιεί εκείνη τη στιγμή για την εκτέλεση μιας δραστηριότητας. Δεν πρόκειται για τη μνήμη που μας βοηθά να θυμόμαστε γεγονότα από το παρελθόν, αλλά για ένα σύστημα που λειτουργεί σαν ένα μικρό «νοητικό σημειωματάριο». Χάρη σε αυτό μπορούμε να κρατάμε στο μυαλό μας οδηγίες, να οργανώνουμε τη σκέψη μας, να λύνουμε προβλήματα και να ολοκληρώνουμε σύνθετες εργασίες.

Γιατί το παιδί μου διαβάζει αλλά ξεχνά όσα έμαθε;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

«Διαβάσαμε όλο το απόγευμα και την επόμενη μέρα δεν θυμόταν σχεδόν τίποτα». Αυτή είναι μία από τις πιο συνηθισμένες ανησυχίες των γονέων, ιδιαίτερα στα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου. Πολλές φορές το παιδί φαίνεται να κατανοεί το μάθημα την ώρα που διαβάζει, όμως λίγες ώρες αργότερα δυσκολεύεται να ανακαλέσει τις πληροφορίες ή να τις χρησιμοποιήσει σε ένα διαγώνισμα. Το γεγονός αυτό προκαλεί απογοήτευση τόσο στους γονείς όσο και στο ίδιο το παιδί, το οποίο συχνά πιστεύει ότι «δεν έχει καλή μνήμη».

Η αλήθεια είναι ότι η μάθηση δεν εξαρτάται μόνο από το πόση ώρα διαβάζει ένα παιδί, αλλά κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται, οργανώνει και αποθηκεύει τις πληροφορίες. Η μνήμη δεν λειτουργεί σαν ένας υπολογιστής που αποθηκεύει αυτόματα κάθε νέα πληροφορία. Για να μετατραπεί μια πληροφορία σε γνώση, χρειάζεται να της δοθεί προσοχή, να γίνει κατανοητή, να συνδεθεί με προηγούμενες εμπειρίες και να επαναληφθεί με ουσιαστικό τρόπο.

Πώς μπορώ να ενισχύσω τη μνήμη του παιδιού μου με απλές καθημερινές δραστηριότητες;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 5 λεπτά

«Του το είπα πριν από λίγο και το ξέχασε ήδη». Αυτή είναι μία από τις πιο συχνές φράσεις που ακούμε από γονείς, ιδιαίτερα όταν τα παιδιά βρίσκονται στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού. Η δυσκολία να θυμούνται οδηγίες, να ανακαλούν πληροφορίες ή να ολοκληρώνουν μια εργασία μπορεί να δημιουργήσει ανησυχία και να οδηγήσει πολλούς γονείς στο συμπέρασμα ότι το παιδί τους έχει «κακή μνήμη». Στην πραγματικότητα, όμως, η μνήμη δεν είναι μία ενιαία ικανότητα ούτε παραμένει σταθερή σε όλη τη ζωή. Αναπτύσσεται σταδιακά μέσα από τις εμπειρίες, το παιχνίδι, την αλληλεπίδραση και τη μάθηση.

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να συγκεντρώνεται καλύτερα στο διάβασμα;

πηγη

 

Χρόνος ανάγνωσης: 5 λεπτά

Η δυσκολία στη συγκέντρωση είναι μία από τις πιο συχνές ανησυχίες που εκφράζουν οι γονείς. «Κάθεται να διαβάσει και μετά από λίγα λεπτά κοιτάζει έξω από το παράθυρο», «σηκώνεται συνεχώς από την καρέκλα», «ξεκινάει μια άσκηση αλλά δεν την ολοκληρώνει» ή «χρειάζεται να του υπενθυμίζω συνεχώς τι πρέπει να κάνει» είναι φράσεις που ακούμε συχνά στην καθημερινή κλινική πρακτική. Αν και αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να προκαλούν απογοήτευση, δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι το παιδί δεν θέλει να διαβάσει ή δεν καταβάλλει προσπάθεια.

Η συγκέντρωση είναι μια σύνθετη γνωστική λειτουργία που αναπτύσσεται σταδιακά κατά την παιδική ηλικία. Εξαρτάται από την ωρίμανση του εγκεφάλου, τις εκτελεστικές λειτουργίες, τη μνήμη εργασίας, την ποιότητα του ύπνου, τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού και το περιβάλλον στο οποίο καλείται να μάθει. Δεν πρόκειται για μια δεξιότητα που όλα τα παιδιά κατακτούν με τον ίδιο ρυθμό. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό οι γονείς να αποφεύγουν τις συγκρίσεις και να εστιάζουν στις ανάγκες του δικού τους παιδιού.

Στη σημερινή εποχή, τα παιδιά βομβαρδίζονται καθημερινά από ερεθίσματα. Οθόνες, ειδοποιήσεις, γρήγορες εναλλαγές εικόνων και έντονοι ήχοι έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την πληροφορία. Όταν το παιδί καλείται να περάσει από έναν κόσμο άμεσης επιβράβευσης σε μια δραστηριότητα που απαιτεί υπομονή και επιμονή, όπως το διάβασμα, είναι φυσικό να δυσκολεύεται περισσότερο να διατηρήσει την προσοχή του.

Παράλληλα, η συγκέντρωση επηρεάζεται σημαντικά από το άγχος. Ένα παιδί που φοβάται ότι θα κάνει λάθος ή νιώθει συνεχώς πίεση για τις επιδόσεις του μπορεί να δυσκολεύεται να οργανώσει τη σκέψη του και να παραμείνει προσηλωμένο στην εργασία του. Το ίδιο συμβαίνει όταν είναι κουρασμένο ή δεν κοιμάται επαρκώς. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και μια μικρή έλλειψη ύπνου μπορεί να μειώσει την ικανότητα συγκέντρωσης, τη μνήμη και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε ως ενήλικες είναι να θεωρούμε ότι η συγκέντρωση εξαρτάται αποκλειστικά από τη θέληση. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια δεξιότητα που καλλιεργείται. Όπως ένα παιδί χρειάζεται χρόνο για να μάθει να διαβάζει ή να κάνει ποδήλατο, έτσι χρειάζεται εξάσκηση και για να αναπτύξει την ικανότητα να εστιάζει την προσοχή του.

Το περιβάλλον μελέτης παίζει καθοριστικό ρόλο. Ένας ήσυχος, φωτεινός και οργανωμένος χώρος χωρίς περιττά ερεθίσματα βοηθά τον εγκέφαλο να επικεντρωθεί πιο εύκολα στην εργασία. Δεν είναι απαραίτητο το παιδί να διαθέτει ξεχωριστό δωμάτιο. Αρκεί να υπάρχει ένα σταθερό σημείο μελέτης, όπου δεν υπάρχουν ανοιχτές τηλεοράσεις, παιχνίδια ή κινητές συσκευές που αποσπούν την προσοχή.

Εξίσου σημαντικό είναι να προσαρμόζουμε τον χρόνο μελέτης στην ηλικία και στις δυνατότητες του παιδιού. Είναι δύσκολο να περιμένουμε από ένα παιδί του Δημοτικού να παραμένει συγκεντρωμένο για μία ώρα χωρίς διάλειμμα. Τα μικρά διαλείμματα κάθε 20 έως 30 λεπτά βοηθούν τον εγκέφαλο να ξεκουραστεί και να επανέλθει με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Ακόμη και λίγα λεπτά κίνησης, λίγες διατάσεις ή ένα ποτήρι νερό μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την απόδοση.

Οι οδηγίες που δίνουμε έχουν επίσης σημασία. Όταν λέμε «πήγαινε να διαβάσεις όλα τα μαθήματα», το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι έχει μπροστά του έναν τεράστιο στόχο. Αντίθετα, όταν χωρίζουμε τη μελέτη σε μικρότερα βήματα, όπως «διάβασε πρώτα την ιστορία και μετά θα κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα», η εργασία γίνεται πιο διαχειρίσιμη και μειώνεται η πιθανότητα να εγκαταλείψει την προσπάθεια.

Η επιβράβευση της προσπάθειας είναι ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε το τέλειο αποτέλεσμα για να αναγνωρίσουμε την πρόοδο. Όταν το παιδί καταφέρνει να συγκεντρωθεί για δέκα λεπτά περισσότερο από χθες ή ολοκληρώνει μια άσκηση χωρίς υπενθύμιση, αξίζει να το επισημάνουμε. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του και αυξάνεται το κίνητρο για συνέχιση της προσπάθειας.

Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε παιδί έχει διαφορετικό τρόπο μάθησης. Κάποια παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν διαβάζουν δυνατά, άλλα όταν χρησιμοποιούν χρώματα, εικόνες ή σχεδιαγράμματα, ενώ κάποια χρειάζονται περισσότερη κίνηση κατά τη διάρκεια της μελέτης. Η αναζήτηση του τρόπου που ταιριάζει στο κάθε παιδί αποτελεί βασικό στοιχείο μιας αποτελεσματικής μαθησιακής διαδικασίας.

Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις όπου οι δυσκολίες στη συγκέντρωση είναι έντονες, επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα και εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, όπως στο σπίτι και στο σχολείο. Όταν το παιδί δυσκολεύεται συστηματικά να ολοκληρώσει τις εργασίες του, ξεχνά συνεχώς οδηγίες, αποσπάται εύκολα ή η σχολική του επίδοση επηρεάζεται σημαντικά, είναι χρήσιμο να ζητηθεί αξιολόγηση από ειδικό. Η έγκαιρη διερεύνηση βοηθά να εντοπιστούν οι πραγματικές ανάγκες του παιδιού και να σχεδιαστεί η κατάλληλη υποστήριξη.

Η συγκέντρωση δεν είναι χαρακτηριστικό που είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Είναι μια δεξιότητα που αναπτύσσεται μέσα από την ωρίμανση, την εξάσκηση και την κατάλληλη καθοδήγηση. Όταν οι γονείς δείχνουν κατανόηση, προσαρμόζουν τις απαιτήσεις στις δυνατότητες του παιδιού και δημιουργούν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη της προσοχής και της μαθησιακής του αυτονομίας.

Η Συμβουλή του Ειδικού

Αντί να λέτε συχνά «πρόσεχε», δοκιμάστε να παρατηρήσετε τι βοηθά πραγματικά το παιδί σας να συγκεντρώνεται. Μερικά παιδιά χρειάζονται περισσότερα διαλείμματα, άλλα καλύτερη οργάνωση του χώρου ή μικρότερους στόχους. Η συγκέντρωση δεν ενισχύεται με πίεση, αλλά με στρατηγικές που ανταποκρίνονται στις ανάγκες κάθε παιδιού.

Βιβλιογραφία

• American Academy of Pediatrics. (2019). Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of ADHD in Children and Adolescents.
• Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment.
• Dawson, P., & Guare, R. (2018). Executive Skills in Children and Adolescents.
• Gathercole, S. E., & Alloway, T. P. (2008). Working Memory and Learning.
• World Health Organization. (2020). Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children.

  Ειδική Διαπαιδαγώγηση

  Στην Ειδική Διαπαιδαγώγηση πιστεύουμε ότι κάθε παιδί μπορεί να εξελιχθεί όταν οι ανάγκες του αναγνωρίζονται έγκαιρα και υποστηρίζονται με επιστημονική γνώση, εξατομικευμένη παρέμβαση και ουσιαστική συνεργασία με την οικογένεια. Μέσα από προγράμματα ειδικού μαθησιακού, ψυχολογική υποστήριξη και Parent Coaching, στεκόμαστε δίπλα σε κάθε παιδί και κάθε γονέα, με στόχο την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και την καλλιέργεια της μαθησιακής αυτονομίας.

  🧠 Ειδικό Μαθησιακό (Δυσλεξία, Ορθογραφία, ΔΕΠΥ)

  💬 Ψυχολογική Υποστήριξη / Parent Coaching

  📍 Θεμιστοκλή Σοφούλη 73, Νέα Φιλαδέλφεια Αττικής

  📞 2130400094

  💻 Διαθέσιμες υπηρεσίες διά ζώσης & Online (για όλη την Ελλάδα).

  «Κάθε παιδί έχει τον δικό του τρόπο να μαθαίνει, να εξελίσσεται και να ανθίζει. Όταν κατανοούμε τις ανάγκες του και του προσφέρουμε την κατάλληλη υποστήριξη, του δίνουμε την ευκαιρία να πιστέψει στις δυνατότητές του.»