 |
| πηγη |
Η δυσλεξία αποτελεί μία από τις συχνότερες ειδικές μαθησιακές διαταραχές και εντάσσεται στις νευροαναπτυξιακές διαταραχές της παιδικής ηλικίας. Χαρακτηρίζεται από επίμονες δυσκολίες στην ανάγνωση, στη γραφή και στην ορθογραφία, οι οποίες δεν εξηγούνται από χαμηλή νοημοσύνη, ανεπαρκή εκπαίδευση ή αισθητηριακά ελλείμματα. Το προφίλ του παιδιού με δυσλεξία είναι πολυδιάστατο και περιλαμβάνει γνωστικές, μαθησιακές, συναισθηματικές και κοινωνικές παραμέτρους.
Νευροβιολογική βάση της δυσλεξίας
Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η δυσλεξία έχει ισχυρή νευροβιολογική και γενετική βάση. Διαφοροποιήσεις στη λειτουργία εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζονται με τη γλωσσική επεξεργασία, ιδιαίτερα στο αριστερό ημισφαίριο, επηρεάζουν τη φωνολογική ανάλυση και τη σύνδεση ήχου–γράμματος. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί με δυσλεξία επεξεργάζεται τη γλώσσα με διαφορετικό τρόπο, χωρίς αυτό να αποτελεί παθολογία ή έλλειμμα νοητικών ικανοτήτων.
Γνωστικό και μαθησιακό προφίλ
Κεντρικό χαρακτηριστικό του μαθησιακού προφίλ είναι η δυσκολία στη φωνολογική επίγνωση. Το παιδί δυσκολεύεται να αναλύσει τις λέξεις σε ήχους, να τους συνδυάσει και να τους αντιστοιχίσει με γραπτά σύμβολα. Ως αποτέλεσμα:
-
η ανάγνωση είναι αργή, κοπιαστική και συχνά ανακριβής
-
παρατηρούνται αντικαταστάσεις, παραλείψεις ή αντιστροφές γραμμάτων
-
η ορθογραφία παραμένει φτωχή παρά την εξάσκηση
-
η γραπτή έκφραση είναι περιορισμένη λόγω γνωστικής επιβάρυνσης
Παρά τις δυσκολίες αυτές, πολλά παιδιά με δυσλεξία εμφανίζουν σημαντικά δυνατά σημεία, όπως καλή προφορική έκφραση, αναπτυγμένη φαντασία, ικανότητα επίλυσης πρακτικών προβλημάτων και αυξημένη δημιουργικότητα.
Συναισθηματικό και ψυχοκοινωνικό προφίλ
Η παρατεταμένη εμπειρία αποτυχίας στο σχολικό περιβάλλον επηρεάζει συχνά την αυτοεικόνα του παιδιού. Παιδιά με δυσλεξία μπορεί να εμφανίσουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος επίδοσης, αποφυγή γραπτών εργασιών ή αρνητική στάση απέναντι στο σχολείο. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούνται δευτερογενείς συναισθηματικές δυσκολίες, όχι λόγω της δυσλεξίας καθαυτής, αλλά λόγω της έλλειψης κατανόησης και κατάλληλης υποστήριξης.
Διάγνωση και αξιολόγηση
Η διάγνωση της δυσλεξίας πραγματοποιείται από διεπιστημονική ομάδα και περιλαμβάνει ψυχοπαιδαγωγική αξιολόγηση, ανάλυση γλωσσικών δεξιοτήτων και μελέτη του σχολικού ιστορικού. Η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική, καθώς επιτρέπει την πρώιμη παρέμβαση και προλαμβάνει τη συσσώρευση μαθησιακών και συναισθηματικών δυσκολιών.
Πρακτικές προτάσεις υποστήριξης
Η αποτελεσματική παρέμβαση βασίζεται στην εξατομίκευση και στη χρήση πολυαισθητηριακών μεθόδων. Ενδεικτικά:
-
συστηματική διδασκαλία φωνολογικής επίγνωσης
-
συνδυασμός οπτικών, ακουστικών και κιναισθητικών ερεθισμάτων
-
προσαρμογή του τρόπου αξιολόγησης (προφορικές εξετάσεις, περισσότερο χρόνος)
-
χρήση τεχνολογικών εργαλείων υποστήριξης
-
σταθερή ενίσχυση και αποδοχή των προσπαθειών του παιδιού
Η συνεργασία οικογένειας, σχολείου και ειδικών αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας.
Συμπερασματικά
Το παιδί με δυσλεξία δεν είναι «αδύναμος μαθητής», αλλά μαθητής με διαφορετικό μαθησιακό προφίλ. Όταν το περιβάλλον προσαρμόζεται στις ανάγκες του, μπορεί να αναπτύξει πλήρως τις δυνατότητές του και να βιώσει τη μαθησιακή επιτυχία.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
-
Snowling, M. (2019). Dyslexia: A Very Short Introduction. Oxford University Press
-
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR
-
Lyon, G. R., Shaywitz, S. E., & Shaywitz, B. A. (2003)
