 |
| πηγη |
Οι μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν ένα σύνθετο φαινόμενο με πολυπαραγοντική αιτιολογία. Δεν πρόκειται για ενιαία διαταραχή, αλλά για ένα σύνολο δυσκολιών που επηρεάζουν την απόκτηση και τη χρήση ακαδημαϊκών δεξιοτήτων, όπως η ανάγνωση, η γραφή, η ορθογραφία και τα μαθηματικά. Η κατανόηση των αιτίων τους είναι απαραίτητη τόσο για την αποφυγή λανθασμένων ερμηνειών όσο και για τον σωστό σχεδιασμό παρεμβάσεων.
Νευροβιολογικοί παράγοντες
Κεντρικό ρόλο στην εμφάνιση μαθησιακών δυσκολιών διαδραματίζουν νευροβιολογικοί παράγοντες. Έρευνες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες επεξεργάζεται τις πληροφορίες με διαφορετικό τρόπο, ιδιαίτερα σε περιοχές που σχετίζονται με τη γλωσσική και αριθμητική επεξεργασία. Οι διαφοροποιήσεις αυτές δεν αποτελούν παθολογία, αλλά παραλλαγή της νευροαναπτυξιακής λειτουργίας.
Γενετική προδιάθεση
Οι μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζουν ισχυρό γενετικό υπόβαθρο. Συχνά παρατηρείται οικογενειακό ιστορικό δυσκολιών στη μάθηση, γεγονός που υποδηλώνει κληρονομική προδιάθεση. Η γενετική δεν καθορίζει απόλυτα την πορεία του παιδιού, αλλά αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης δυσκολιών, οι οποίες μπορούν να μετριαστούν με κατάλληλη παρέμβαση.
Γνωστικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες
Ορισμένα παιδιά παρουσιάζουν ελλείμματα σε βασικές γνωστικές λειτουργίες, όπως:
-
φωνολογική επεξεργασία
-
εργαζόμενη μνήμη
-
ταχύτητα επεξεργασίας
-
εκτελεστικές λειτουργίες
Οι δυσκολίες αυτές επηρεάζουν την ικανότητα μάθησης, χωρίς να αντανακλούν χαμηλό νοητικό δυναμικό.
Περιβαλλοντικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες
Αν και οι μαθησιακές δυσκολίες δεν προκαλούνται από το περιβάλλον, περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορούν να επιβαρύνουν ή να εντείνουν την εικόνα. Τέτοιοι παράγοντες περιλαμβάνουν:
-
ανεπαρκή εκπαιδευτικά ερεθίσματα
-
συναισθηματική ανασφάλεια
-
χρόνιο άγχος ή στρες
-
κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες
Οι παράγοντες αυτοί δεν αποτελούν πρωτογενή αιτία, αλλά λειτουργούν επιβαρυντικά.
Εκπαιδευτικοί παράγοντες
Η έλλειψη διαφοροποιημένης διδασκαλίας και η ακατάλληλη παιδαγωγική προσέγγιση μπορεί να οδηγήσουν σε μη αναγνώριση των δυσκολιών και σε επιδείνωση της μαθησιακής εικόνας. Όταν το εκπαιδευτικό πλαίσιο δεν προσαρμόζεται στις ανάγκες του παιδιού, οι δυσκολίες γίνονται πιο έντονες και συχνά συνοδεύονται από δευτερογενή συναισθηματικά προβλήματα.
Τι δεν προκαλεί μαθησιακές δυσκολίες
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι οι μαθησιακές δυσκολίες:
-
δεν οφείλονται σε τεμπελιά
-
δεν αποτελούν ένδειξη χαμηλής νοημοσύνης
-
δεν προκαλούνται από έλλειψη προσπάθειας
-
δεν είναι αποτέλεσμα κακής ανατροφής
Η αποσαφήνιση αυτή συμβάλλει στη μείωση του στιγματισμού.
Πρακτικές συνέπειες για την παρέμβαση
Η κατανόηση της αιτιολογίας οδηγεί σε πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις:
-
έγκαιρη διάγνωση
-
εξατομικευμένα προγράμματα παρέμβασης
-
συνεργασία οικογένειας, σχολείου και ειδικών
-
ενίσχυση των δυνατών σημείων του παιδιού
Συμπερασματικά
Οι μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης βιολογικών, γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Δεν αποτελούν εμπόδιο στην εξέλιξη του παιδιού, όταν αναγνωρίζονται έγκαιρα και αντιμετωπίζονται με επιστημονικά τεκμηριωμένο και υποστηρικτικό τρόπο.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
-
Fletcher, J. et al. (2019). Learning Disabilities.
-
Snowling, M. & Hulme, C. (2020).
-
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR
