 |
| πηγη |
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) αποτελεί μία από τις συχνότερες νευροαναπτυξιακές διαταραχές της παιδικής ηλικίας. Επηρεάζει τη λειτουργική ικανότητα του παιδιού σε πολλαπλά επίπεδα: γνωστικό, μαθησιακό, συναισθηματικό και κοινωνικό. Η κατανόηση του πλήρους προφίλ της ΔΕΠΥ είναι απαραίτητη ώστε να αποφευχθούν εσφαλμένες ερμηνείες της συμπεριφοράς του παιδιού και να σχεδιαστούν κατάλληλες παρεμβάσεις.
Νευροβιολογική βάση της ΔΕΠΥ
Η ΔΕΠΥ έχει ισχυρή νευροβιολογική και γενετική αιτιολογία. Έρευνες δείχνουν διαφοροποιήσεις στη λειτουργία εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με την προσοχή, την εκτελεστική λειτουργία και την αυτορρύθμιση, ιδιαίτερα στον προμετωπιαίο φλοιό. Οι διαφοροποιήσεις αυτές επηρεάζουν την ικανότητα του παιδιού να οργανώνει τη συμπεριφορά του, να ελέγχει τις παρορμήσεις του και να διατηρεί την προσοχή του σε δραστηριότητες χαμηλού κινήτρου.
Διαγνωστική διαδικασία
Η διάγνωση της ΔΕΠΥ δεν βασίζεται σε μία μεμονωμένη εξέταση. Αποτελεί κλινική διαδικασία που περιλαμβάνει:
-
αξιολόγηση βάσει των κριτηρίων του DSM-5-TR
-
αναλυτικό αναπτυξιακό και οικογενειακό ιστορικό
-
πληροφορίες από το σχολικό περιβάλλον
-
παρατήρηση της συμπεριφοράς σε περισσότερα από ένα πλαίσια
Βασικό διαγνωστικό κριτήριο είναι τα συμπτώματα να εμφανίζονται πριν την ηλικία των 12 ετών, να είναι επίμονα και να επηρεάζουν ουσιαστικά τη λειτουργικότητα του παιδιού.
Τύποι ΔΕΠΥ
Η ΔΕΠΥ δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά. Διακρίνονται τρεις βασικοί τύποι:
1. Τύπος απροσεξίας
Το παιδί δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή, να οργανώσει εργασίες, να ακολουθήσει οδηγίες και να ολοκληρώσει καθήκοντα. Συχνά φαίνεται αφηρημένο και ξεχνά εύκολα.
2. Υπερκινητικός – παρορμητικός τύπος
Χαρακτηρίζεται από έντονη κινητικότητα, δυσκολία παραμονής σε καθιστή θέση, παρορμητικές αντιδράσεις και δυσκολία αναμονής.
3. Μικτός τύπος
Συνδυάζει στοιχεία απροσεξίας και υπερκινητικότητας και αποτελεί την πιο συχνή μορφή.
Λειτουργικό και μαθησιακό προφίλ
Στο σχολικό περιβάλλον, το παιδί με ΔΕΠΥ μπορεί να παρουσιάζει ασυνεπή επίδοση. Δεν πρόκειται για έλλειψη ικανότητας, αλλά για δυσκολία στη ρύθμιση της προσοχής και της προσπάθειας. Συχνά:
-
ξεκινά εργασίες αλλά δεν τις ολοκληρώνει
-
δυσκολεύεται στη διαχείριση χρόνου
-
κάνει λάθη απροσεξίας
-
παρουσιάζει ανοργάνωτο γραπτό λόγο
Παράλληλα, πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ εμφανίζουν υψηλή ενεργητικότητα, δημιουργικότητα, αυθορμητισμό και ικανότητα υπερεστίασης σε δραστηριότητες που τα ενδιαφέρουν.
Συναισθηματικό και κοινωνικό προφίλ
Η συνεχής παρατήρηση και διόρθωση από το περιβάλλον μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, απογοήτευση ή θυμό. Κοινωνικά, το παιδί μπορεί να δυσκολεύεται στη διαχείριση των κανόνων και στη ρύθμιση των αντιδράσεών του, γεγονός που επηρεάζει τις σχέσεις με συνομηλίκους.
Πρακτικές προτάσεις αντιμετώπισης
Η υποστήριξη του παιδιού με ΔΕΠΥ απαιτεί συνδυασμό παιδαγωγικών και ψυχοεκπαιδευτικών στρατηγικών:
-
σαφές και προβλέψιμο ημερήσιο πρόγραμμα
-
σύντομες, συγκεκριμένες οδηγίες
-
διάσπαση εργασιών σε μικρά βήματα
-
συχνή θετική ανατροφοδότηση
-
ενίσχυση δεξιοτήτων οργάνωσης και αυτορρύθμισης
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να αποτελεί μέρος ενός συνολικού θεραπευτικού πλάνου, πάντα σε συνδυασμό με ψυχοεκπαιδευτική παρέμβαση.
Συμπερασματικά
Η ΔΕΠΥ δεν αποτελεί έλλειμμα προσπάθειας ή πειθαρχίας. Πρόκειται για διαφορετικό τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου που απαιτεί κατανόηση, προσαρμογή και συστηματική υποστήριξη. Όταν το παιδί υποστηρίζεται κατάλληλα, μπορεί να αναπτύξει πλήρως τις δυνατότητές του και να επιτύχει ακαδημαϊκά και κοινωνικά.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
-
Barkley, R. A. (2020). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. Guilford Press
-
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR
-
DuPaul, G., & Stoner, G. (2014)
