Η ορθογραφία των ρημάτων

πηγη

Η ορθογραφία των ρημάτων 

Γραμματική και ασκήσεις

Η Ορθογραφία Των Ρηματικών ... by jimlitsa

Στρατηγικές μελέτης

πηγη

 

Στρατηγικές μελέτης για τους μαθητές με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες

΄Ενα μεγάλο πρόβλημα των παιδιών που παρουσιάζουν Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες αποτελεί η διαδικασία της μελέτης. Οι μαθητές με μαθησιακά προβλήματα δείχνουν απροθυμία να ασχοληθούν με τη μελέτη των σχολικών βιβλίων, δεν μπορούν να συγκεντρωθούν και δυσκολεύονται στην κατανόηση και στην απομνημόνευση των πληροφοριών του κειμένου που μελετούν. Οι μαθητές αυτοί δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στις σχολικές απαιτήσεις, εξαιτίας της αδυναμίας τους να χειριστούν την ύλη που πρέπει να μάθουν και να ολοκληρώσουν τις σχολικές τους εργασίες.

 
Χωρίς να υπάρχει ένα συγκεκριμένο μοτίβο που χαρακτηρίζει τους μαθητές με μαθησιακά προβλήματα, αυτοί παρουσιάζουν προβλήματα στη μνήμη, τη γλωσσική αντίληψη, καθώς και βασικές δυσκολίες οργάνωσης.

Eπιγραμματικά θα λέγαμε ότι οι μαθητές με μαθησιακά προβλήματα παρουσιάζουν σοβαρά ελλείμματα¹ ή στερούνται δεξιοτήτων² μελέτης, οι οποίες διευκολύνουν τη μαθησιακή διαδικασία και βοηθούν στη βελτίωση της σχολικής επίδοσης. Η διδασκαλία στρατηγικών μελέτης μπορεί να συμβάλλει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των δυσκολιών των μαθητών με μαθησιακά προβλήματα.

Στις δύο πρώτες τάξεις (Α΄και Β΄) του δημοτικού δίνεται πολύ μικρή έμφαση στις στρατηγικές μελέτης κι αυτό γιατί οι προσπάθειες των μαθητών επικεντρώνονται στην εκμάθηση των δεξιοτήτων της ανάγνωσης και της γραφής.

Στις μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού οι προσπάθειες των μαθητών έχουν μεταφερθεί από την εκμάθηση της ανάγνωσης στην ανάγνωση με στόχο τη μάθηση. Οι μαθητές έρχονται αντιμέτωποι με τα πρώτα αντικείμενα μελέτης ανθρωπιστικών (Ιστορία, Θρησκευτικά) και θετικών (Φυσική) σπουδών και τους ανατίθεται να διαβάσουν σχολικά εγχειρίδια, τα οποία αντιστοιχούν σ’ αυτά τα αντικείμενα μελέτης. Η ανάγκη λοιπόν για εκμάθηση στρατηγικών μελέτης αυξάνεται αισθητά.

Οι στρατηγικές μελέτης αναφέρονται σε τεχνικές/μεθόδους, που σαν στόχο έχουν να αναπτύξουν τις δεξιότητες μελέτης ώστε να βοηθήσουν τους μαθητές, αφενός να χειρίζονται πολύ καλά την ύλη που μελετούν και αφετέρου να ολοκληρώνουν τις σχολικές τους εργασίες.΄Εχουν ως κύριο σκοπό να βοηθήσουν τους μαθητές να «μάθουν πώς να μαθαίνουν» και εκτός πλαισίου σχολικής εκπαίδευσης, μπορούν να διδαχθούν με δομημένο και συστηματικό τρόπο και η χρήση τους αφορά όλα τα γνωστικά αντικείμενα.

Κατά τους ειδικούς³ οι στρατηγικές μελέτης είναι οργανωμένες σε πέντε κατηγορίες:

• Στρατηγικές εντοπισμού
• Στρατηγικές ρυθμού ανάγνωσης
• Στρατηγικές απομνημόνευσης
• Στρατηγικές οργάνωσης
• Στρατηγικές αποτελεσματικής μελέτης

Στρατηγικές εντοπισμού πληροφοριών:

Οι στρατηγικές εντοπισμού χρησιμοποιούνται για τη συλλογή πληροφοριών. Οι μαθητές πολλές φορές χρειάζεται να βρουν συγκεκριμένες πληροφορίες σ’ ένα βιβλίο, λεξικό, γραφικό ή ηλεκτρονικό μέσο που βρίσκεται σε βιβλιοθήκες ή άλλους φορείς.΄Ετσι οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν τις ακόλουθες τεχνικές/μεθόδους, οι οποίες θα τους βοηθήσουν στον εντοπισμό των απαιτούμενων πληροφοριών:

• χρήση του πίνακα περιεχομένων, του γλωσσαρίου, του ευρετηρίου όρων και των άλλων στοιχείων ενός βιβλίου (πρόλογος, επικεφαλίδες, υποσημειώσεις, περιλήψεις)
• χρήση του καταλόγου των καρτών βιβλιοθήκης για τον εντοπισμό βιβλίων βάσει τίτλου ή συγγραφέα
• χρήση λεξικών, εγκυκλοπαιδειών⁴ , κ.ά.
• χρήση απλών γραφικών, π.χ. χάρτες, πίνακες, πίνακες διπλής εισόδου, εικόνες, σχεδιαγράμματα, κ.ά.
• χρήση βίντεο, κασέτας ήχου, CD – ROM, διαδικτύου

Στρατηγικές ρυθμού ανάγνωσης πληροφοριών:
Ο σωστός τρόπος μελέτης περιλαμβάνει τη χρήση διαφορετικού ρυθμού ανάγνωσης ανάλογα με την περίπτωση:

• χρήση γρήγορου ρυθμού για τον εντοπισμό πληροφοριών⁵
• χρήση αργού ρυθμού για την επεξεργασία πληροφοριών ⁶

Στρατηγικές απομνημόνευσης πληροφοριών:

Η μνήμη⁷ είναι η γνωστική λειτουργία κωδικοποίησης (οπτική, ακουστική, λεκτική, σημασιολογική) και αποθήκευσης στον εγκέφαλο, με οργανωμένο τρόπο, των πληροφοριών/ εμπειριών του ατόμου, έτσι ώστε να είναι δυνατή και εύκολη στο μέλλον η ανάσυρση και χρησιμοποίησή τους. Η μνήμη θεωρείται η βάση για κάθε γνωστική λειτουργία της σκέψης και της μάθησης και για τη βελτίωσή της χρησιμοποιούνται ορισμένες στρατηγικές, οι οποίες στοχεύουν στη διευκόλυνση της συστηματοποιημένης αποθήκευσης των πληροφοριών. Κάποιες από αυτές είναι:

• χρήση της μεθόδου ΕΖΗΣΕ ⁸
  Επισκοπώ/διαβάζω γρήγορα
  Ζητήματα/θέτω ερωτήσεις
  Ηξεύρω/διαβάζω και απαντώ
  Συγκεφαλαιώνω/διηγούμαι
  Ελέγχω/επανεξετάζω
• χρήση συστήματος καθοδήγησης της μελέτης
  – επισκόπηση του κεφαλαίου
  – προσεκτική ανάγνωση της ύλης και διατύπωση ερωτήσεων
  – επανάληψη με ανάγνωση διαφόρων παραγράφων που απαντούν στις ερωτήσεις
  – γραφή περίληψης με κλειστό το βιβλίο
  – εξέταση της περίληψης με ανοιχτό το βιβλίο
  – ανασκόπηση με επανεξέταση όλων των παραγράφων
• χρήση της τεχνικής ΔΙ.Κ.Ε.Σ⁹
  ΔΙάβασμα παραγράφου
  Κάλυψη με το χέρι της παραγράφου
  Εξιστόρηση της παραγράφου με λόγια του μαθητή
  Σύγκριση της εξιστόρησης με το γραπτό κείμενο
• υπογράμμιση κύριων σημείων

• περίληψη

Η περίληψη¹⁰ του κειμένου είναι μια τεχνική αυτόματη από τους καλούς αναγνώστες.Ο ρόλος της είναι σημαντικός καθώς βασίζεται στην κριτική επιλογή των κυρίων ιδεών/γεγονότων ενός κειμένου και στον αποκλεισμό των λιγότερο σημαντικών στοιχείων.
Οι βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την εκμάθηση κατασκευής της
περίληψης είναι (Hammill & Bartel,1995):
Διαγράφω όλες τις επαναλήψεις
Διαγράφω τις ασήμαντες πληροφορίες/περιγραφές
Φτιάχνω προτάσεις γενικού περιεχομένου
Διαλέγω προτάσεις για τα υποθέμετα
Φτιάχνω προτάσεις για τα υποθέματα
΄Ενας πρακτικός τρόπος για να φτιάξουν οι μαθητές μια περίληψη είναι να γράψουν την κεντρική ιδέα του κειμένου στο κέντρο ενός πλαισίου και στην περίμετρό του τις δευτερεύουσες ιδέες.΄Ετσι έχοντας μπροστά τους ένα τέτοιο σχήμα μπορούν εύκολα να διατυπώσουν την περίληψη.

• χρήση νοερών εικόνωνΗ χρήση των νοερών εικόνων είναι μια μέθοδος, η οποία μετατρέπει την προς εκμάθηση πληροφορία σε εικόνα, διευκολύνοντας έτσι την αποθήκευσή της στη μνήμη. Σύμφωνα με τους ειδικούς η τεχνική των πέντε βημάτων Α.Φ.Ι.Σ.Α.¹¹ σχεδιάστηκε για να βοηθήσει τους μαθητές με μαθησιακά προβλήματα να σχηματίζουν τη νοερή εικόνα ενός κειμένου.
  Ανάγνωση: ο μαθητής διαβάζει την πρώτη πρόταση
  Φαντασία: ο μαθητής φαντάζεται την εικόνα στο μυαλό του
  Ιστορία: ο μαθητής εξιστορεί την εικόνα
  Σύγκριση: ο μαθητής συγκρίνει αυτά που εξιστόρησε με τη γραπτή
  πρόταση για να εκτιμήσει την πληρότητα της εικόνας
  Ακολουθία: ο μαθητής ακολουθεί τα παραπάνω βήματα με κάθε
  πρόταση του κειμένου

• χρήση μνημονίωνΤα μνημόνια είναι τεχνικές επινοήσεις, οι οποίες κατά το στάδιο της κωδικοποίησης συνδέονται νοηματικά με τη νέα πληροφορία με σκοπό τη συγκράτηση και τη μελλοντική ανάκλησή της στη μνήμη. Βασίζονται στις νοερές εικόνες, στο συνειρμό, στην υπερβολή, στο χιούμορ και πρέπει να είναι απλά, χωρίς να χρειάζονται να απομνημονευτούν, γιατί τότε είναι δύσχρηστα.
  Υπάρχει μια ποικιλία από μνημόνια που βοηθούν τους μαθητές με μαθησιακά προβλήματα όχι μόνο στη μελέτη αλλά και στην καθημερινή τους ζωή, όπως:

-ακρωνύμιο είναι η τεχνική κατά την οποία μία λέξη¹² σχηματίζεται από τα αρχικά γράμματα ή από τις τις αρχικές συλλαβές άλλων λέξεων π.χ. για να απομνημονεύσουμε τους ποταμούς Γαλλικός, Αξιός, Λουδίας, Αλιάκμονας χρησιμοποιούμε τη λέξη ΓΑΛΑ που σχηματίζεται από τα αρχικά τους.
– μνημονική πρόταση είναι η τεχνική κατά την οποία οι προς απομνημόνευση πληροφορίες εντάσσονται σε ένα οργανωμένο νοηματικό σύνολο π.χ. για την απομνημόνευση των «Φιλικών» Ξάνθου, Σκουφά και Τσακάλωφ χρησιμοποιούμε τη φράση:
«Ξανθό τσακάλι με σκουφί»
– ακροστιχίδα¹³ είναι η τεχνική κατά την οποία μία λέξη ή φράση σχηματίζεται κυρίως από τα αρχικά γράμματα ή τις αρχικές συλλαβές μιας σειράς στίχων ή στροφών.
– ομοιοκαταληξία και ρυθμός είναι η τεχνική κατά την οποία σχηματίζεται ομοιοκαταληξία με τις προς απομνημόνευση πληροφορίες π.χ. για να απομνημονευθεί η ημερομηνία άλωσης της Κωνσταντινούπολης χρησιμοποιούμε το ακόλουθο δίστιχο:
«Το έτος χίλια τετρακόσια πενήντα τρία
η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από την Τουρκία» ¹⁴
ή για να απομνημονευθούν οι λίμνες του νομού Αιτωλοακαρνανίας
χρησιμοποιούμε το παρακάτω δίστιχο:
«Τριχωνίς, Λυσιμαχία
Οζερός και Αμβρακία»
– συσχετοποίηση είναι η τεχνική με την οποία κάνουμε συσχετισμό των προς
απομνημόνευση λέξεων με κάποιες άλλες συχνόχρηστες
π.χ. για να απομνημονεύσουμε τις ημέρες της εβδομάδας :
Δευτέρα – Διάβασμα
Τρίτη – Τηλεόραση
Τετάρτη -Τυρόπιττα
Πέμπτη -Ποδόσφαιρο
Παρασκευή – Ποδήλατο
Σάββατο – Σκι
Κυριακή – Καταΐφι
ή για μεγαλύτερους μαθητές μια λέξη, ένα γεγονός, ένας κανόνας, μια διαδικασία μπορεί να συνδεθεί με άλλο αντικείμενο, ήχο, κίνηση, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους π.χ. συνδέουμε τα στάδια ενός πειράματος με τα βήματα ενός χορού.
– σχέδιο είναι μια τεχνική που βοηθά τους μαθητές να προσέξουν βασικές λεπτομέρειες του αντικειμένου που μελετούν καθώς καλούνται να το σχεδιάσουν π.χ. σχεδιάζοντας ένα αρχαίο ναό δωρικού ρυθμού μπορούν να απομνημονεύσουν τα χαρακτηριστικά του ρυθμού αυτού.
– μέθοδος των λέξεων – κλειδιών είναι η τεχνική που μια λέξη από το καθημερινό συνηθισμένο λεξιλόγιο των μαθητών, η οποία ακουστικά μοιάζει με την προς απομνημόνευση πληροφορία, σχηματίζει μια νοερή εικόνα, προσδίδοντας νόημα και σημασία στηνπληροφορία αυτή, ώστε να είναι ευκολότερη η απομνημόνευσή της.

-αφηγηματική ιστορία είναι η μέθοδος η οποία για να συνδέσει νοηματικά λέξεις ή πληροφορίες που είναι άσχετες μεταξύ τους, δημιουργεί μια φανταστική συνήθως ιστορία. Αυτή η αφηγηματική ιστορία συνδέει τις προς απομνημόνευση πληροφορίες με βάση νοερές εικόνες ¹⁵ έτσι ώστε να διευκολύνει τη συγκράτησή της και συνήθως χρησιμοποιείται για την απομνημόνευση ονομάτων, ορολογιών, καταλόγων, κ.λ.π.

– κατηγοριοποίηση είναι η μέθοδος που διευκολύνει τους μαθητές να οργανώνουν τις πληροφορίες που μελετούν χρησιμοποιώντας την ομαδοποίηση και ονοματοδοσία τους (εννοιολογικές ομάδες λέξεων) με βάση τα κύρια και κοινά τους χαρακτηριστικά, όπως σχήμα, χρώμα, μέγεθος, είδος, χρήση, κ.ά
π.χ. κατηγοριοποιούμε τα μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς με κριτήριο το χώρο χρήσης τους
-μηχανιστική επανάληψη είναι η κατά λέξη επανάληψη πληροφοριών (μεγαλόφωνα, ψιθυριστά ή σιωπηρά) η οποία χρησιμοποιείται για εκμάθηση ύλης που έχει ελάχιστο ή καθόλου νόημα, όπως ονόματα πόλεων, ημερομηνίες, κ.λ.π. Οι πιο σημαντικές τεχνικές μηχανιστικής επανάληψης πληροφοριών είναι:
– αθροιστική απομνημόνευση κατά την οποία ο μαθητής επαναλαμβάνει φωναχτά τα προς απομνημόνευση στοιχεία προσθέτοντας κάθε φορά κι ένα νέο στοιχείο π.χ. για να μάθει κάποιος τις ημέρες της εβδομάδας τις επαναλαμβάνει φωναχτά με τον ακόλουθο τρόπο: « Δευτέρα, Δευτέρα – Τρίτη, Δευτέρα -Τρίτη – Τετάρτη, κ.ο.κ.»
– μερική απομνημόνευση κατά την οποία ο μαθητής χωρίζει τις πληροφορίες που θέλει να συγκρατήσει σε επιμέρους τμήματα και εξασκείται στην απομνημόνευσή τους π.χ. για να συγκρατήσει κάποιος έναν αριθμό τηλεφώνου 2106440735 μπορεί να τον χωρίσει πρώτα σε τμήματα 210 – 64 – 40 – 735 και στη συνέχεια να εξασκηθεί στην σταδιακή απομνημόνευσή του.

Στρατηγικές οργάνωσης πληροφοριών:

Για τους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες η μελέτη παρουσιάζει δυσκολίες επειδή η προς εκμάθηση ύλη είναι συχνά περίπλοκη και πολλές φορές είναι απαραίτητο να αντληθούν πληροφορίες από διάφορες πηγές. Οι στρατηγικές οργάνωσης τους βοηθούν να αποσαφηνίζουν την περίπλοκη ύλη ή να συνδυάζουν πληροφορίες από διαφορετικές πηγές σε κατανοήσιμη μορφή, να απομνημονεύουν σημαντικές πληροφορίες και να μπορούν να μετατρέπουν αυτό που έχουν μελετήσει σε γραπτό λόγο. Καλούνται δηλαδή οι μαθητές να οργανώσουν και να ξαναοργανώσουν τις πληροφορίες έτσι ώστε να τις θυμούνται εύκολα. Μερικές στρατηγικές οργάνωσης πληροφοριών είναι:

• κατηγοριοποίηση είναι η μέθοδος που διευκολύνει τους μαθητές να οργανώνουν τις πληροφορίες που μελετούν χρησιμοποιώντας την ομαδοποίηση και ονοματοδοσία τους (εννοιολογικές ομάδες λέξεων) με βάση τα κύρια και κοινά τους χαρακτηριστικά, όπως σχήμα, χρώμα, μέγεθος, είδος, χρήση, κ.ά
  π.χ. κατηγοριοποιούμε τα μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς με κριτήριο το
  χώρο χρήσης τους

ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

ΞΗΡΑΣ	ΘΑΛΑΣΣΑΣ	ΑΕΡΑ
αυτοκίνητο ποδήλατο άμαξα λεωφορείο . . .	βάρκα πλοίο υποβρύχιο . . .	ελικόπτερο αερόστατο αεροπλάνο . . .

εννοιολογικός χάρτης, είναι ένας άλλος τύπος γραφικής παράστασης, ένα σχήμα το οποίο παρουσιάζει οργανωμένα και με ιεραρχικό τρόπο τις σχέσεις που συνδέουν τις γενικές με τις επιμέρους έννοιες και προσφέρει στους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες μία τεχνική οργάνωσης μεγάλου όγκου και περίπλοκης φύσης πληροφοριών με στόχο την καλύτερη κατανόηση και την ευκολότερη ανάκληση. Στον εννοιολογικό χάρτη το θέμα ή η κύρια έννοια τοποθετείται στο κέντρο του πίνακα ή της σελίδας ενώ οι επιμέρους έννοιες ομαδοποιοούνται, τιτλοφορούνται, συνδέονται με γραμμές με την κύρια έννοια και τοποθετούνται προς όλες τις κατευθύνσεις

• πίνακας διπλής εισόδου¹⁶, είναι η μέθοδος οργάνωσης με την οποία καταχωρίζονται στοιχεία που προκύπτουν από την σύγκριση εννοιών και βοηθά τους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες να κατανοούν κείμενα, να οργανώνουν μόνοι τους γραπτό και προφορικό λόγο και να κατανοούν δύσκολες έννοιες
  π.χ.ο πιο γνωστός και συχνόχρηστος πίνακας διπλής εισόδου είναι το εβομαδιαίο
  πρόγραμμα του σχολείου

ώρες	ΔΕΥΤΕΡΑ	ΤΡΙΤΗ	ΤΕΤΑΡΤΗ	ΠΕΜΠΤΗ	ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
1η	Γλώσσα	Γλώσσα	Γλώσσα	Γλώσσα	Φυσική
2η	Γλώσσα	Γλώσσα	Γλώσσα	Γλώσσα	Μαθηματικά
3η	Μαθηματικά	Μαθηματικά	Ιστορία	Μαθηματικά	Ιστορία
4η	Γεωγραφία	Φυσική	Θρησκευτικά	Γεωγραφία	Γυμναστική

• διάγραμμα, είναι η τεχνική που παρουσιάζει με οπτική απεικόνιση και συνοπτικό τρόπο τη συνολική δομή της προς εκμάθηση ύλης, τα κύρια μέρη της και τις μεταξύ τους σχέσεις με βάση κάποιο κριτήριο¹⁷. Για την κατασκευή ενός σωστού διαγράμματος χρησιμοποιούνται οι τίτλοι, οι υπότιτλοι, τα βασικά σημεία και οι κύριες ιδέες ενός κειμένου τοποθετημένα κατά ομάδες με ιεραρχικό τρόπο π.χ. διάγραμμα που παρουσιάζει το δημοκρατικό πολίτευμα, από το βιβλίο Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄Δημοτικού (ΟΕΔΒ, 2004, σ.31)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
ΣΥΝΤΑΓΜΑ
ΒΟΥΛΗ

ΛΑΟΣ
ή αν πρόκειται για διάγραμμα έννοιας αυτό περιλαμβάνει τον ορισμό της έννοιας, τα χαρακτηριστικά της που είναι πάντα παρόντα, μερικές φορές παρόντα και καθόλου παρόντα π.χ.

΄Ονομα έννοιας: διαμαρτυρία Ορισμός: έντονη έκφραση αποδοκιμασίας, αντίθεσης,παραπόνου για βλαπτικές ενέργειες ή παραλείψεις

Μονίμως παρόντα ειρηνική συμπεριφορά

Χαρακτηριστικά
Μερικές φορές παρόντα
ομαδική εκδήλωση
ατομική εκδήλωση

Καθόλου παρόντα
επιθετικότητα
χειροδικία

Στρατηγικές αποτελεσματικής μελέτης:

• οδηγοί μελέτης, ευέλικτες δηλαδή τεχνικές οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προετοιμασία των μαθητών σε διάφορους τύπους εξετάσεων, με στόχο την καλύτερη απόδοσή τους.΄Εχουν τις εξής μορφές:
  – Σειρές ερωτήσεων
  – Προτάσεις με κενά προς συμπλήρωση ¹⁸
  – Σειρές πολλαπλών επιλογών
  – Λίστες λέξεων και ορισμών προς αντιστοίχιση
• διαχείριση χρόνου μελέτης
  Η σωστή διαχείριση του χρόνου μελέτης είναι πολύ σημαντική για αυτή
  καθεαυτή τη διαδικασία της μελέτης και είναι επίσης γνωστό ότι οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες έχουν πρόβλημα στο να οργανώσουν σωστά το χρόνο τους. Οι μαθητές αυτοί μπορεί να καθυστερούν να αρχίσουν τις εργασίες τους, να τις αφήνουν ημιτελείς, να αποσπώνται από την εργασία που εκτελούν τη συγκεκριμένη στιγμή από εξωτερικά ερεθίσματα ή να ασχολούνται με άλλες άσχετες με την εργασία τους δραστηριότητες

Είναι λοιπόν σκόπιμο να καθοδηγούνται έτσι ώστε να μπορούν να δημιουργούν το δικό τους πρόγραμμα, το οποίο περιλαμβάνει τις καθημερινές τους δραστηριότητες τόσο στο σχολικό περιβάλλον όσο και στο περιβάλλον της οικογένειας και της ευρύτερης κοινότητας. Σ’ αυτή τους την προσπάθεια πολύ χρήσιμη μπορεί να τους φανεί η χρήση πλάνων (εβδομαδιαίων ή μηνιαίων) ή σημειωματαρίων καθώς και η χρωματική κωδικοποίηση¹⁹. Επίσης πρέπει να υπολογίζουν το διαθέσιμο χρόνο για μελέτη και στη συνέχεια να κάνουν σωστό καταμερισμό ανάλογα με τη προτεραιότητα των δραστηριοτήτων. Μπορούν να χρησιμοποιούν κάρτες με μορφή ρολογιού ή κανονικά ρολόγια, χρονόμετρα κ.λ.π. για να τους υπενθυμίζουν την ώρα που πρέπει να τελειώσουν μια εργασία ή να αλλάξουν δραστηριότητα. Τέλος καλό είναι να έχουν οργανωμένο χώρο μελέτης με καλό φωτισμό άνετη καρέκλα και τα απαραίτητα υποστηρικτικά εργαλεία (Η/Υ, βιβλιοθήκη, γραφική ύλη, … )

• τεχνικές αντιμετώπισης διαγωνισμάτων
  Τα διαγωνίσματα παρουσιάζουν μεγάλες δυσκολίες για τους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες. Τις περισσότερες φορές οι δυσκολίες αυτές εντοπίζονται στη μορφή του διαγωνίσματος (διατύπωση θεμάτων, οδηγίες, τύποι ερωτήσεων) και όχι στο περιεχόμενό του. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις ο εκπαιδευτικός είναι απαραίτητο να προχωρήσει σε άμεση τροποποίηση ²⁰ του διαγωνίσματος για να έχει μια ουσιαστική αξιολόγηση των γνώσεων των μαθητών του.
  Ταυτόχρονα με τις διάφορες στρατηγικές μελέτης οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες θα μπορούν να χρησιμοποιούν τις κατάλληλες μεθόδους/τεχνικές αντιμετώπισης διαγωνισμάτων κατά τη διάρκεια των εξετάσεων για μεγαλύτερη δυνατή επιτυχία π.χ. Οι μαθητές κατά τη διάρκεια της εξέτασης «τα χάνουν» και ξεχνούν ό,τι ξέρουν. Αυτό αντιμετωπίζεται με την συμπλήρωση πριν την ημέρα της εξέτασης υποδειγμάτων του διαγωνίσματος για να εξοικειωθούν με το υλικό, το περιβάλλον και τις προσδοκίες (προσομοίωση της εξέτασης).

---

^{16 Η διαδικασία που τηρείται στον πίνακα διπλής εισόδου προωθεί αποτελεσματικά την αναλογική σκέψη των μαθητών, η οποία είναι βασικό στοιχείο της μεταφοράς της μάθησης.
17} Τέτοια κριτήρια είναι συνήθως η ιεραρχική δομή των πληροφοριών που απαρτίζουν την προς εκμάθηση ύλη,η χρονική τους εξέλιξη, η συχνότητα τους κ.ά.
¹⁸ Στα πρώτα στάδια μπορεί να συνοδεύονται από το αντίστοιχο υποστηρικτικό λεξιλόγιο και στη συνέχεια αυτό να παραλείπεται
¹⁹ Οι μαθητές σημαδεύουν όλα τα υλικά που χρησιμοποιούν σε κάθε μάθημα με το ίδιο χρώμα και χρησιμοποιούν διαφορετικά χρώματα για κάθε μάθημα.
²⁰ Σύμφωνα με τους Polloway, Bursuck, Jayanthi, Epstein και Nelson (1996) οι τροποποιήσεις των διαγωνισμάτων σχετίζονται με τις ακόλουθες περιοχές:
Προετοιμασία για το διαγώνισμα

• Δόμηση του διαγωνίσματος
• Χώρος που πραγματοποιείται το διαγώνισμα
• Ανατροφοδότηση(κυρίως ατομική)
• Τρόπος χορήγησης

Πηγή: Γ.Τσομπανίδης, 2004, σ.115

---

¹Συναντούν μεγάλες δυσκολίες στην ανάσυρση και τον συντονισμό της χρήσης των δεξιοτήτων μελέτης.
²Με τον όρο «δεξιότητα» ενοούμε το βαθμό ευκολίας, ακρίβειας και ταχύτητας με τον οποίο εκτελείται μια συνέχεια πολύπλοκων κινητικών ενεργειών και πνευματικών διαδικασιών, με τη βοήθεια των οποίων αντιμετωπίζονται και λύνονται δύσκολα προβλήματα και καταστάσεις.
Ως δεξιότητες ορίζονται οι πρωτοβουλίες του παιδιού να αξιοποιεί αυθόρμητα τις γνώσεις του στο φυσικό του περιβάλλον κι όχι μόνο κάτω από εποπτευόμενες συνθήκες διδασκαλίας.
³ Γ.Τσομπανίδης, 2004, σ.56-57
⁴ Η χρήση λεξικού και εγκυκλοπαίδειας προϋποθέτει την εκμάθηση της αλφαβητικής σειράς.
⁵ ΄Οταν πρωτοβλέπουν οι μαθητές το προς μελέτη κείμενο θα πρέπει να το διαβάσουν με όσο πιο δυνατόν γρήγορο ρυθμό και να ερευνήσουν στα γρήγορα για λέξεις ή ιδέες – κλειδιά.
⁶ ΄Οταν εντοπίσουν το ακριβές μέρος του κειμένου που βρίσκονται οι προς αναζήτηση πληροφορίες τότε πρέπει να διαβάσουν αργά και προσεκτικά.
⁷ Οι αρχαίοι ΄Ελληνες λάτρευαν τη μνήμη ως τη Μνημοσύνη, μία από τις επίσημες συζύγους του Δία και μητέρα των εννέα Μουσών , που προστάτευαν την πνευματική δημιουργία.
⁸ Ο όρος Ε.Ζ.Η.Σ.Ε. αποτελεί προσαρμογή της μεθόδου PQRST (Preview, Question, Read, Summary,Test) και στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές για την εξάσκηση της μνήμης: – οργάνωση του υλικού μελέτης
– επεξεργασία του υλικού
– εξάσκηση της ανάπλασης (Thomas & Robinson 1983)
Πηγή:Γ.Τσομπανίδης, 2004, σ.73
⁹ Ο όρος ΔΙ.Κ.Ε.Σ. αποτελεί προσαρμογή της μεθόδου RCRC (Read, Cover, Recite, Check) των Archer και Gleason (1994), πηγή:Τσομπανίδης, 2004, σ.75

¹⁰ Σ.Παντελιάδου, 2000, σ.244-245
¹¹ Ο όρος Α.Φ.Ι.Σ.Α. αποτελεί προσαρμογή της μεθόδου RIDER (Read, Imagine, Describe, Evaluate, Repeat) των Clark, Deshler, Shumaker, Alley & Warner, 1984
Πηγή:Γ.Τσομπανίδης, 2004, σ.81
¹² Η λέξη αυτή πρέπει να έχει νοηματικό-σημασιολογικό περιεχόμενο και να βοηθά στη συγκράτηση και στην ανάκληση των λέξεων-πληροφοριών από τις οποίες σχηματίζεται.
¹³ Μπαμπινιώτης, 2002, σελ.110
¹⁴ Γ.Τσομπανίδης, 2004 , σελ.81
¹⁵ Οι νοερές εικόνες που χρησιμοποιεί η αφηγηματική ιστορία εμπεριέχουν πιο συχνά την αλληγορία, την υπερβολή και το παράλογο (Αγραφιώτη,1996, σ.109)

Διαβάστε περισσότερα

 Πηγη

Ενισχύοντας τη μνήμη στα παιδιά/Υλικό με κάρτες

 

πηγη

Βελτιώνοντας τις δυσκολίες προσοχής και τις μαθησιακές δυσκολίες στα παιδιά

Η εργαζόμενη μνήμη αποτελεί τον ισχυρότερο δείκτη της σχολικής επιτυχίας σε σύγκριση με τον δείκτη νοημοσύνης. Ωστόσο, τα παιδιά με δυσκολίες στην εργαζόμενη μνήμη, συχνά παρεξηγούνται.

Η ικανότητα της εργαζόμενης μνήμης: πόσο μεγάλη είναι η έκταση του «νοητικού χώρου εργασίας» του παιδιού σας;

Μπορείς να κάνεις νοερά την πρόσθεση 23+69;

Όταν σας δίνουν οδηγίες, μπορείτε να φτάσετε στον προορισμό σας χωρίς να κρατήσετε σημειώσεις;

Η εργαζόμενη μνήμη, δηλαδή η μνήμη με την οποία συγκρατούμε τις πληροφορίες για να φέρουμε σε πέρας μία δραστηριότητα, χρησιμοποιείται σε ανάλογες δραστηριότητες. Αυτός ο νοητικός χώρος εργασίας αποτελεί το μέρος, στο οποίο διαχειριζόμαστε τις πληροφορίες, εκτελούμε νοερούς υπολογισμούς, ή κάνουμε νέες σκέψεις. Όπως ακριβώς οι υπολογιστές έχουν διαφορετικές δυνατότητες στη μνήμη τους, έτσι και η εργαζόμενη μνήμη διαφέρει από άτομο σε άτομο. Αυτό μπορεί να γίνει ιδιαίτερα αντιληπτό στον τρόπο με τον οποίο προσπαθούμε να δώσουμε οδηγίες σε διαφορετικά παιδιά.

«Σε παρακαλώ, δώσε μου το κόκκινο μολύβι και μετά πάρε την μπλε γόμα και βάλε την στο πράσινο κουτί».

Για ορισμένα παιδιά η δραστηριότητα αυτή είναι εύκολη, σε αντίθεση με άλλα, που ενώ καταβάλλουν προσπάθεια, ξεχνούν τις οδηγίες κατά τη διαδικασία εκτέλεσης της δραστηριότητας. Αυτό έχει επιπτώσεις και στην τάξη. Τα παιδιά με ελλιπή ικανότητα εργαζόμενης μνήμης δείχνουν ότι έχουν ελλειματική προσοχή. Μερικά από τα συχνά λάθη που κάνουν είναι η επανάληψη ή η παράλειψη λέξεων, γραμμάτων, αριθμών, ακόμα και παράλειψη ολόκληρων βημάτων. Επειδή αποσυντονίζονται, συχνά εγκαταλείπουν τις δραστηριότητές τους, γεγονός το οποίο δεν συμβαίνει επειδή δεν συνεργάζονται ή τεμπελιάζουν. Επιπλέον, το πρόβλημα αυτό μπορεί να κάνει την εμφάνισή του σε διαφορετικούς τομείς. Η αριθμητική αποτελεί έναν από αυτούς τους τομείς, αφού όλοι προσπαθούμε να κάνουμε πράξεις νοερά. Ακόμα, η χαμηλή εργαζόμενη μνήμη ενδέχεται να επηρεάσει και τη γλώσσα.

Για παράδειγμα, ένα παιδί με χαμηλή ικανότητα εργαζόμενης μνήμης ενδέχεται να αντιμετωπίσει δυσκολίες στη δημιουργία γραπτών προτάσεων. Μέχρι να τελειώσει τον συλλαβισμό των πρώτων λέξεων, θα έχει ξεχάσει αυτό που αρχικά ήθελε να πει. Αντίστοιχα, εμφανίζει δυσκολίες και στην κατανόηση κειμένου: ενώ κάνει μεγάλη προσπάθεια στην αποκωδικοποίηση των λέξεων, συχνά του διαφεύγει η γενική ιδέα του κειμένου.

Σχετίζεται με την ΔΕΠΥ;

Όχι ακριβώς. Tα παιδιά με ΔΕΠΥ συνήθως έχουν πολύ χαμηλή εργαζόμενη μνήμη, είναι παρορμητικά και υπερκινητικά. Ωστόσο, είναι πιθανό τα παιδιά να εμφανίζουν φτωχές δεξιότητες στην εργαζόμενη μνήμη, χωρίς να υπάρχουν αυτά τα επιπλέον χαρακτηριστικά.

Δυσλεξία;

Σύμφωνα με τους Susan Gathercole και Tracy Alloway, περίπου το 70% των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζουν ελλείψεις στη δεξιότητα της εργαζόμενης μνήμης που εστιάζονται στην ανάγνωση (Gathercole and Alloway 2007).

Και τι συμβαίνει με την ηλικία του παιδιού; Δεν είναι φυσιολογικό να έχουν τα παιδιά σχετικά «φτωχές» δεξιότητες εργαζόμενης μνήμης;

Ναι. Ο μέσος τετράχρονος έχει περίπου το ½ ή το 1/3 της ικανότητας που έχει ένας ενήλικας στην εργαζόμενη μνήμη (Gathercole και Alloway, 2007). Για την ανίχνευση τυχούσας δυσκολίας στο παιδί σας, χρειάζεται να γίνει σύγκριση με άλλα παιδιά της ηλικίας του.

Η ελλιπής εργαζόμενη μνήμη είναι ένδειξη χαμηλότερου δείκτη νοημοσύνης;

Όχι απαραίτητα. Η λειτουργική/εργαζόμενη μνήμη αποτελεί ένα βασικό συστατικό στοιχείο της νοημοσύνης, καθώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν τα παιδιά. Επιπροσθέτως, επηρεάζει την επίδοση στα τεστ αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένων των τεστ επίδοσης και των τεστ νοημοσύνης.

Ωστόσο, δεν μπορούμε να εξισώσουμε την εργαζόμενη μνήμη με τη νοημοσύνη.

Ορισμένα παιδιά έχουν καλές επιδόσεις στα τεστ IQ, αλλά ενδέχεται οι επιδόσεις τους στα τεστ εργαζόμενης μνήμης να είναι μέτριες (Alloway και Alloway, 2010). Πώς, όμως, είναι αυτό δυνατό; Τα τεστ νοημοσύνης, όπως η κλίμακα νοημοσύνης Wechsler για παιδιά (WISC), έχουν διακριτές δοκιμασίες, μερικές από τις οποίες στοχεύουν στην εργαζόμενη μνήμη και άλλες όχι.

Επίσης, είναι πιθανό να υπάρχουν διαφορετικά είδη εργαζόμενης μνήμης. Ορισμένα παιδιά μπορεί να παρουσιάζουν ελλιπή ακουστική εργαζόμενη μνήμη σε τέτοιο βαθμό που να αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες με τις προφορικές, λεκτικές οδηγίες. Από την άλλη μεριά, ορισμένα παιδιά ενδεχομένως εμφανίζουν δυσκολία στην οπτικο-χωρική εργαζόμενη μνήμη, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ενασχόλησή τους με την αριθμητική. Επομένως, οι δυσκολίες στην εργαζόμενη μνήμη δεν θα πρέπει να ταυτίζονται με τη νοημοσύνη του παιδιού. 

Μπορούμε να ενισχύσουμε την εργαζόμενη μνήμη με εκπαιδευτικά προγράμματα σε υπολογιστές;

Στην έρευνα των Holmes κ.ά (2009), μία ομάδα παιδιών ηλικίας 8-11 ετών με χαμηλή επίδοση στην Αυτοματοποιημένη Δοκιμασία Εκτίμησης της Εργαζόμενης Μνήμης (ΑΔΕΕΜ, Automated Working Memory Assessment, AWMA), δηλαδή μία κλίμακα εκτίμησης των ελλειμμάτων στην εργαζόμενη μνήμη, εγγράφηκε σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα Cogmed (Holmes κ.ά. 2009). Για περίπου 35 λεπτά την ημέρα, τα παιδιά έπαιζαν ηλεκτρονικά παιχνίδια στον υπολογιστή, τα οποία σχετίζονταν με τις δεξιότητες της εργαζόμενης μνήμης. Οι δραστηριότητες στα παιχνίδια περιελάμβαναν:

• Την ακρόαση μιας σειράς γραμμάτων και την επανάληψή τους
• Την παρακολούθηση μιας σειράς από λαμπτήρες, οι οποίοι άναβαν και κατόπιν την ανάκληση της σειράς, με την οποία άναψαν, πατώντας τις σωστές τοποθεσίες με το ποντίκι του υπολογιστή.
• Την ακρόαση και παρακολούθηση μιας σειράς αριθμών, την ώρα που λέγονται και ενώ εμφανίζονται στιγμιαία σε ένα πληκτρολόγιο. Μετά από κάθε σειρά, ο μαθητής έπρεπε να αναπαράγει την αλληλουχία στην αντίθετη, όμως, σειρά πατώντας τα σωστά ψηφία στο πληκτρολόγιο.
• Την παρακολούθηση μιας ομάδας «αστεροειδών», τα οποία κινούνταν κατά μήκος της οθόνης και φώτιζαν διαδοχικά. Ο μαθητής έπρεπε να θυμηθεί τους αστεροειδείς που άναψαν αλλά και τη σειρά, με την οποία φώτισαν.
• Την παρακολούθηση λαμπτήρων, οι οποίοι άναβαν, ένας κάθε φορά σε ένα πλέγμα λαμπτήρων, και κατόπιν τους ζητούνταν να παρακολουθήσουν το πλέγμα να αντιστρέφεται κατά 90 μοίρες. Μπορεί ο μαθητής να ανακαλέσει τη σωστή σειρά, ακόμα και αν οι λαμπτήρες είναι σε διαφορετικές θέσεις;

Για τα παιδιά στις ομάδες ελέγχου, το επίπεδο δυσκολίας των δραστηριοτήτων αυτών παρέμενε εύκολο σε όλη τη διάρκεια της μελέτης. Ωστόσο, για τα παιδιά στην ομάδα θεραπείας, το πρόγραμμα προσαρμοζόταν, δηλαδή τους δινόταν σταδιακά όλο και πιο δύσκολες δραστηριότητες, παράλληλα με τη βελτίωση της επίδοσής τους.

Ποια ήταν τα αποτελέσματα του εκπαιδευτικού προγράμματος;

Μετά από περίπου έξι εβδομάδες, οι ερευνητές επανεξέτασαν τις δεξιότητες της εργαζόμενης μνήμης των μαθητών και τα αποτελέσματα ήταν αξιοσημείωτα. Ενώ και οι δύο ομάδες βελτιώθηκαν, τα παιδιά στο προσαρμοσμένο πρόγραμμα είχαν καλύτερη επίδοση. Ο μέσος όρος των καλύτερων επιδόσεων ήταν 3 με 4 φορές υψηλότερος από εκείνες των παιδιών στην ομάδα ελέγχου.

Στην πραγματικότητα, το προσαρμοσμένο πρόγραμμα ήταν τόσο επιτυχημένο που τα περισσότερα παιδιά δεν παρουσίαζαν ελλείψεις στην εργαζόμενη μνήμη σύμφωνα με την χρονολογική ηλικία τους. Τα αποτελέσματα αυτά, αν και συναρπαστικά, κρύβουν ωστόσο ένα μειονέκτημα: οι επακόλουθες έρευνες δεν αποδεικνύουν εάν η βελτιωμένη επίδοση σε αυτές τις δραστηριότητες σημαίνει σημαντικές βελτιώσεις στην πραγματικότητα. Όπως συμπεραίνουν οι Shiphead κ.ά. (2012) μετά την ανάλυση της δημοσιευμένης έρευνας, «η μόνη αδιαμφισβήτητη δήλωση που μπορεί να γίνει είναι ότι το Cogmed θα ενισχύσει την επίδοση σε δραστηριότητες που μοιάζουν με το εκπαιδευτικό αυτό πρόγραμμα». Αυτό σαφώς μας κάνει να στοχαστούμε εάν η καλύτερη προσέγγιση είναι να στοχεύσουμε σε συγκεκριμένες δραστηριότητες-κλειδιά που κάνουν τα παιδιά στο σχολείο, όπως οι αριθμητικές πράξεις, και να τα διδάξουμε τρόπους, με τους οποίους θα έχουν καλύτερη επίδοση στις δραστηριότητες αυτές.

Εργαζόμενη μνήμη και σχολική τάξη: είναι πιο σημαντική από το δείκτη νοημοσύνης;

Σε πρόσφατη διαχρονική μελέτη, οι Tracy και Ross Alloway μέτρησαν το δείκτη νοημοσύνης και την εργαζόμενη μνήμη πεντάχρονων παιδιών. Στη συνέχεια, έξι χρόνια μετά, αξιολόγησαν ξανά τα παιδιά, εκτιμώντας όχι μόνο τον δείκτη νοημοσύνης και την εργαζόμενη μνήμη, αλλά επίσης τη σχολική επίδοση κάθε παιδιού στην ανάγνωση, τον συλλαβισμό και την αριθμητική.

Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Οι πρώιμες δεξιότητες της εργαζόμενης μνήμης ήταν καλύτερος δείκτης από ό,τι τα σκορ στα τεστ νοημοσύνης (Alloway & Alloway, 2010), και από την άλλη μεριά η εργαζόμενη μνήμη δεν συσχετιζόταν με το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο ή το επίπεδο της εκπαίδευσης που είχαν λάβει οι γονείς.

Ποιος/-α χρειάζεται βοήθεια;

Πολλά παιδιά χρειάζονται βοήθεια. Οι έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 10-15% των παιδιών σχολικής ηλικίας αντιμετωπίζουν προβλήματα με την εργαζόμενη μνήμη τους, αλλά συχνά αυτά αναγνωρίζονται ως ελλείμματα στην προσοχή ή τη νοημοσύνη (Holmes κ.ά., 2009).

Ενδείξεις χαμηλής ικανότητας της εργαζόμενης μνήμης

Οι Susan Gathercole και Tracy Alloway περιγράφοντας το προφίλ ενός παιδιού με χαμηλή ικανότητα εργαζόμενης μνήμης επισημαίνουν ότι τυπικά ένα τέτοιο παιδί:

• Έχει φυσιολογικές κοινωνικές σχέσεις με τους συνομήλικους του
• Είναι ντροπαλό κατά τη διάρκεια ομαδικών δραστηριοτήτων στην τάξη και μερικές φορές δεν απαντά σε ευθείες ερωτήσεις
• Δεν μπορεί να ακολουθήσει οδηγίες
• Αποσυντονίζεται κατά την εκτέλεση σύνθετων δραστηριοτήτων και τελικά τις αφήνει ανολοκλήρωτες
• Παραλείπει ή επαναλαμβάνει βήματα στις δραστηριότητες
• Εμφανίζει ελλιπή ανάκληση μνήμης
• Φαίνεται ότι η προσοχή του διασπάται εύκολα, εμφανίζει δυσκολίες συγκέντρωσης και είναι αποδιοργανωμένο
• Εμφανίζει δυσκολίες στην ολοκλήρωση δραστηριοτήτων που απαιτούν τόσο ανάκληση όσο και επεξεργασία

Οι Gathercole και Alloway προτείνουν στρατηγικές διδασκαλίας παιδιών με προβλήματα στην εργαζόμενη μνήμη. Για παράδειγμα, συμβουλεύουν τους δασκάλους να δίνουν σύντομες οδηγίες και μικρές δραστηριότητες στα παιδιά. Ακόμα, προτείνουν να υπενθυμίζουν στα παιδιά τα επόμενα βήματα για να ολοκληρώσουν τις δραστηριότητες.

Τα παιδιά θα πρέπει να ενθαρρύνονται να κάνουν ερωτήσεις όταν αποσυντονίζονται και να επωφελούνται από την επανάληψη ορισμένων πληροφοριών-κλειδιά. Επιπλέον, θα πρέπει να επωφελούνται από την εξάσκηση στη χρήση βοηθημάτων μνήμης, όπως το να κρατάνε σημειώσεις.

Τι μπορούμε, όμως, να κάνουμε ακόμα περισσότερο; Η αμφιλεγόμενη έρευνα του Cogmed προτείνει την εξάσκηση των παιδιών σε πολύ συγκεκριμένες δραστηριότητες. Πιθανώς, οι ερευνητές και οι παιδαγωγοί να μπορούν να αναπτύξουν προγράμματα που στοχεύουν σε τέτοιες δραστηριότητες και που είναι χρήσιμες για τα παιδιά σε μία σχολική τάξη. Στο μεταξύ, η αξιολόγηση των παιδιών με προβλήματα στην εργαζόμενη μνήμη αποτελεί μία χρήσιμη πρακτική. Εάν το παιδί σας δείχνει ότι διασπάται η προσοχή του, δεν είναι απαραίτητο ότι θα επωφεληθεί από την εξάσκηση σε βοηθήματα μνήμης, αλλά απαιτείται να πραγματοποιηθεί μια αξιολόγηση σε όλους τους τομείς δεξιοτήτων, μεταξύ των οποίων είναι και η εργαζόμενη μνήμη.

Πηγη 

Υλικό - πατήστε πάνω στην εικόνα για να το δείτε ή να το κατεβάσετε 

 

πηγη

Πρόγραμμα για ευχερη ανάγνωση. Τεχνικές φωνολογικής ενημερότητας.

πηγη

Τεχνικές φωνολογικής ενημερότητας

Ευχερη ανάγνωση 

Ορθογραφία

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Δυσκολίες Μάθησης- Μνήμη

πηγη

 

Είναι γνωστό ότι η μνήμη, όπως και οι άλλες γνωστικές λειτουργίες του ανθρώπου, είναι μια λειτουργία ασκήσιμη (Μπαμπλέκου, 2003, σ. 214). Υπό ποια όμως έννοια; Είναι δυνατόν π.χ. με διάφορες δραστηριότητες να βελτιώσουμε τη χωρητικότητα της βραχυπρόθεσμης μνήμης και να αυξήσουμε με αυτόν τον τρόπο τη μνημονική ικανότητα; Κάτι τέτοιο φαντάζει αδύνατον, γιατί ούτε μπορούμε συστηματικά να ενισχύσουμε το νευρικό σύστημα ούτε και να αναζωογονήσουμε τα εγκεφαλικά κύτταρα (Πόρποδας, 2012, σ. 221). Συνεπώς, λέγοντας ότι χρησιμοποιούμε ορισμένες δραστηριότητες για να βελτιώσουμε την απόδοση της μνήμης μας, εννοούμε ότι οι δραστηριότητες αυτές στοχεύουν στη βελτίωση ορισμένων παραγόντων που θεωρούνται ότι συμβάλλουν στην αποδοτικότερη αξιοποίηση της μνήμης. Τέτοιες δραστηριότητες είναι αυτές: που καλλιεργούν την προσοχή και την παρατηρητικότητα, οξύνουν την αντιληπτική ικανότητα, προκαλούν το ενδιαφέρον (γιατί παρουσιάζονται με παιγνιώδη μορφή τις περισσότερες φορές) και τέλος, δίνουν την ευκαιρία για ανάπτυξη διαφόρων τεχνικών ή στρατηγικών με στόχο (κυρίως) την καλύτερη οργάνωση των πληροφοριών στη μακροπρόθεσμη μνήμη.

πηγή:  Ιωάννης Καραντζής 

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΝΗΜΗ 1

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΝΗΜΗ 2

 

Πηγή

Α δημοτικού- Εκπαιδευτικό υλικό/ασκήσεις online

πηγη

Ασκήσεις μέσα από παιχνίδια στον υπολογιστή!

Χειρόγραφο ή τάμπλετ; Τι βοηθάει στην ανάπτυξη των παιδιών;

 

πηγη

Εδώ και αιώνες, γράφουμε με το χέρι. Το smartphone και ο υπολογιστής το καθιστούν αυτό περιττό. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυτό δεν βοηθάει στην ανάπτυξη των παιδιών, γράφει η γερμανική εφημερίδα Die Zeit, επιλέγοντας μάλιστα να κάνει σήμερα την αξία του χειρογράφου πρώτο θέμα στην ηλεκτρονική της έκδοση.

«Το χειρόγραφο είναι ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά επιτεύγματα της ανθρωπότητας: χάρη σε αυτό, οι άνθρωποι μπόρεσαν να διατηρήσουν τη γνώση τους. Η γραφή έδωσε τη δυνατότητα να μεταβιβάζουμε σύνθετες σκέψεις και ιδέες σε άλλους ανθρώπους ανεξάρτητα από το χρόνο και το διάστημα. Και χάρη στο χειρόγραφο γνωρίζουμε μέχρι σήμερα τι δίδαξε ο Πλάτωνας και ο Σωκράτης. Αλλά παρόλο που τέτοιες σκέψεις γράφονταν πάνω σε πέτρινες πινακίδες , παπύρους και αργότερα σε χαρτί, το σημερινό γράψιμο γίνεται ολοένα και πιο ανεξάρτητο από το φυσικό του υπόβαθρο. Σήμερα, γράφουμε και αποθηκεύουμε πολλά στα smartphones και τους υπολογιστές μας και τα ανεβάζουμε στο cloud. Όλο και συχνότερα ξεχνάμε το στυλό, όλο και πιο συχνά "χτυπάμε" τις σκέψεις μας στις οθόνες και τα πληκτρολόγια. Συχνά το χειρόγραφο μπορεί να βρεθεί μόνο σε σημειώσεις ή ευχετήριες κάρτες» σημειώνει η γερμανική εφημερίδα.

Οι ερευνητές της Εκπαίδευσης βλέπουν σε αυτό έναν εξαιρετικό κίνδυνο. Και φαίνεται να είναι σωστό: Μια έρευνα μεταξύ 1.900 καθηγητών διαπίστωσε ότι το 30% των κοριτσιών και το 50% των αγοριών έχουν πρόβλημα να μάθουν πώς να γράφουν σωστά. Στο γυμνάσιο, ακόμη και το 40% των μαθητών δεν μπόρεσαν να γράψουν μισή ώρα χωρίς προβλήματα. Οι δάσκαλοι ρωτήθηκαν επίσης τι πιστεύουν: Το 53% εκτιμά ότι η αιτία βρίσκεται στην «προοδευτική ψηφιοποίηση της επικοινωνίας».

 

Φυσικά δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις ότι η ψηφιοποίηση είναι η αιτία των προβλημάτων στη γραφή. Τα περισσότερα ευρήματα βασίζονται στις παρατηρήσεις των εκπαιδευτικών και των γονέων. Στην πραγματικότητα, δεν είναι καν σαφές αν είναι πραγματικά πιο δύσκολο για τους μαθητές να μάθουν να γράφουν, ή αν ήταν πάντα δύσκολο γι΄ αυτούς. «Μας λείπουν συγκριτικά στοιχεία » λέει ο ψυχολόγος Κρίστιαν Μάρκαρντ που έχει εργαστεί για πολλά χρόνια στον τομέα αυτόν.

Ο νευρολόγος Κρίστιαν Άκελ είναι επίσης επιφυλακτικός: «Αν οι ερωτηθέντες έχουν ήδη μια σχηματισμένη άποψη, αυτό μπορεί να στρεβλώσει τα αποτελέσματα». Παρόλα αυτά, ο Κελ, που ερευνά το θέμα της επεξεργασίας γλωσσών στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, πιστεύει στην αξία του χειρόγραφου. «Το γράψιμο είναι ένα αριστούργημα του εγκεφάλου», λέει. Ακόμη και η ανάγνωση είναι μια πολύ περίπλοκη ικανότητα. Μαθαίνουμε να συσχετίζουμε ξεχωριστά γράμματα με τους ήχους και τελικά να τα συνδυάζουμε σε λέξεις.

Και όταν γράφουμε με το χέρι, υπάρχει κάτι παραπάνω από την ανάγνωση: μεταφράζουμε έναν ήχο ή μια λέξη με μια λεπτή, πολύ ακριβή κίνηση. Εδώ έρχεται το σύστημα του εγκεφάλου που ελέγχει τις κινήσεις μας. Με τη γραφή ενεργοποιούνται διάφορες περιοχές του εγκεφάλου.

Πηγη

 

Σεπτέμβριος : Σχολική προσαρμογή

πηγη

 

 

Πώς βοηθούμε το παιδί να προσαρμοστεί στο νέο σχολικό περιβάλλον

Το ξεκίνημα του σχολείου οδηγεί το παιδί σε μια καινούρια πραγματικότητα. Η πρώτη φορά στο σχολείο είναι μια δύσκολη εμπειρία τόσο για τους γονείς όσο και για τα παιδιά. Ο φόβος του αγνώστου, ο αποχωρισμός από τους γονείς, η νέα κατάσταση, η συνειδητοποίηση του παιδιού ότι χάνει τα «πρωτεία», η απώλεια της αίσθησης της μοναδικότητας που είχε στο σπίτι, η γνώση ότι θα πρέπει να δουλέψει και να κουραστεί για να ενταχθεί σε μια νέα ομάδα. Όλα αυτά αποτελούν για το παιδί πρακτικές και συναισθηματικές δυσκολίες, που σηματοδοτούν το πέρασμά του από το σπίτι στο σχολείο. Και ενώ «κάθε αρχή και δύσκολη», ο χρόνος προσαρμογής κάθε παιδιού στο σχολείο είναι διαφορετικός: από λίγες ώρες μέχρι λίγες εβδομάδες.

Μια άλλη επίσης αρκετά δύσκολη δοκιμασία για το παιδί είναι όταν χρειάζεται να αλλάξει σχολείο. Αλλαγή σχολείου γίνεται όταν το παιδί αλλάξει σπίτι και γειτονιά, όταν γίνει η μετάβαση από τον παιδικό σταθμό στο νηπιαγωγείο, από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό και μετέπειτα στο γυμνάσιο και λύκειο, ή γιατί πολλές φορές οι γονείς επιθυμούν να στείλουν το παιδί τους σε ένα καλύτερο εκπαιδευτικό περιβάλλον. Παρόλο που οι λόγοι αυτής της αλλαγής είναι προφανείς και φυσιολογικοί από τους γονείς, για το παιδί μια τέτοια αλλαγή αποτελεί ένα πλήγμα και το κλονίζει, έστω και παροδικά.

Η προσωπικότητα του παιδιού παίζει σημαντικό ρόλο στην προσαρμογή του σε νέα περιβάλλοντα. Έτσι, το κάθε παιδί, αναλόγως της προσωπικότητάς του, αντιδρά με διαφορετικό τρόπο και προσαρμόζεται με διαφορετικό ρυθμό στο καινούργιο του σχολείο. Έρευνες διαπιστώνουν ότι μέχρι και το 80% των παιδιών παρουσιάζουν δυσκολίες προσαρμογής κατά τον πρώτο μήνα φοίτησης στο σχολείο.

Πώς βοηθάμε το παιδί να αποδεχτεί την νέα πραγματικότητα;

• Αρχικά, καταπολεμάμε τους δικούς μας φόβους και το άγχος του αποχωρισμού. Πόσο ανησυχούμε για το πώς θα τα πάει το παιδί μας, πόσες δυσκολίες βλέπουμε που μπορεί να το εμποδίσουν («Φοβάμαι γιατί βλέπω πόσο δυσκολεύεται να πειθαρχήσει» «Είναι σαν εμένα, δεν του αρέσει η πίεση, πώς θα αντεπεξέλθει» και άλλα παρόμοια) και στη συνέχεια κατά πόσο οι ανησυχίες αυτές έχουν πράγματι να κάνουν με το παιδί και κατά πόσο με τα δικά μας βιώματα, τους δικούς μας γονείς, τα δικά μας προβλήματα στο σχολείο; Μια τέτοια ανασκόπηση μπορεί να μην εξαφανίσει τις ανησυχίες μας αλλά τουλάχιστον μπορεί να μας βοηθήσει να τις κρατήσουμε «υπό περιορισμό».

• Αν δει εμάς ανήσυχους θα θεωρήσει το φόβο του δικαιολογημένο και δε θα κάνει καμία προσπάθεια να τον αντιμετωπίσει. Είναι σημαντικό η συμπεριφορά μας στις αντιδράσεις του παιδιού κατά τη διάρκεια της προσαρμογής του να είναι σταθερή και αποφασιστική. Δεν χρειάζεται να είμαστε υπερπροστατευτικοί γιατί αυτό ενισχύει τη συναισθηματική εξάρτηση του παιδιού από εμάς και το γεμίζει ανασφάλεια στη νέα πραγματικότητα που θα αντιμετωπίσει μόνο του.

• Πραγματοποιούμε μαζί με το παιδί μερικές επισκέψεις γνωριμίας στο σχολείο προτού ξεκινήσει για να εξοικειωθεί με το χώρο και του γνωρίζουμε τη δασκάλα του.

• Αντιμετωπίζουμε το γεγονός της έναρξης του σχολείου με ενθουσιασμό και πηγαίνουμε μαζί να διαλέξουμε τα σχολικά είδη. Διαμορφώνουμε τον χώρο του γραφείου του με χαρούμενα χρώματα.

• Συνοδεύουμε το παιδί την πρώτη ημέρα στο σχολείο, για να του δώσουμε θάρρος και να αισθάνεται άνετα. Του γνωρίζουμε και άλλα παιδιά που ξεκινάνε στο ίδιο σχολείο, ώστε να έχει τουλάχιστον μερικά γνώριμα πρόσωπα τις πρώτες ημέρες στην τάξη.

• Δείχνουμε την αντοχή μας στις αντιδράσεις των πρώτων ημερών. Ενθαρρύνουμε το παιδί να μας μιλήσει ανοικτά για τους φόβους του και σχεδιάζουμε μαζί του τους τρόπους αντιμετώπισης. Του θυμίζουμε καταστάσεις που φοβόταν παλαιότερα και έχει καταφέρει να τις ξεπεράσει.

• Βεβαιώνουμε το παιδί με λόγια και πράξεις για την επιστροφή του στο σπίτι. Του δίνουμε ένα φιλί ή του κάνουμε μια μεγάλη αγκαλιά. Δείχνουμε χαρούμενοι που έχει μεγαλώσει και πηγαίνει πια στο σχολείο.

• Του αγοράζουμε βιβλία που προετοιμάζουν το παιδί για την πρώτη μέρα στο σχολείο. Τα διαβάζουμε μαζί, συζητώντας για τα αισθήματα των παιδιών την πρώτη φορά που ξεκινούν κάτι τόσο καινούργιο, αλλά και συναρπαστικό. Φτιάχνουμε μια ιστορία με τον αγαπημένο του ήρωα στην ίδια κατάσταση.

• Μιλάμε στο παιδί για τις δικές μας εμπειρίες από το σχολείο. Δεν διστάζουμε να ομολογήσουμε πως την πρώτη ημέρα είχαμε και εμείς άγχος και φόβο για το καινούργιο, συναισθήματα που είναι φυσιολογικά. Δίνουμε το παράδειγμα κάποιου άλλου παιδιού που γνωρίζει και συμπαθεί και αναφέρουμε πώς εκείνο ξεπέρασε τους φόβους του χωρίς να κάνουμε συγκρίσεις.

• Δίνουμε στο παιδί μια ρεαλιστική εικόνα της σχολικής καθημερινότητας που θα μπει από φέτος στη ζωή του. Του εξηγούμε πώς θα είναι τα θρανία μέσα στην τάξη, του μιλάμε για το σεβασμό απέναντι στη δασκάλα του, για το διάλειμμα και τα παιχνίδια στο σχολείο.

• Του δίνουμε κίνητρα για να πάει σχολείο τονίζοντάς του τα θετικά στοιχεία, όπως τους καινούριους φίλους που θα γνωρίσει, τα πράγματα που θα μάθει (θα διαβάζει μόνο του τις αγαπημένες του ιστορίες), τα ομαδικά παιχνίδια, τις εκδρομές.

Οι τρεις άξονες της επιτυχίας – Συμβουλές σε γονείς

Για να βοηθήσουμε το παιδί μας να βρει τη θέση του και να εξοικειωθεί με το καινούργιο του περιβάλλον προσέχουμε τα εξής:

• Η προσαρμογή στο σχολείο απαιτεί πρόγραμμα:
Αν μέχρι τώρα δεν υπήρχε, με την έναρξη του σχολείου χρειάζεται και στο σπίτι να μπει ένα πρόγραμμα για τα παιδιά. Το πρωινό ξύπνημα, οι ώρες μελέτης, ξεκούρασης-παιχνιδιού, τηλεόρασης-υπολογιστή και οπωσδήποτε ο ύπνος πρέπει να τηρούνται με αρκετή συνέπεια και αν χρειαστεί, αυστηρότητα. Παρατηρούμε λίγο τους ρυθμούς του παιδιού και σε συνεννόηση με την δασκάλα, καθορίζουμε πόση ώρα πρέπει να αφιερώνει στη μελέτη. Παιδιά του νηπιαγωγείου και των πρώτων τάξεων του Δημοτικού δεν νοείται να ασχολούνται επί τρεις και τέσσερις ώρες με τα μαθήματα, να έχουν τηλεόραση ή υπολογιστή στο δωμάτιο τους ή να πηγαίνουν για ύπνο στις 11 και στις 12!

• Κρατάμε μία στάση που αποτρέπει την δημιουργία «μετώπων»:
Η σχέση που θα δημιουργήσει το παιδί με την δασκάλα του είναι πρωταρχικής σημασίας για να έχει καλή προσαρμογή στο σχολείο. Για αυτό τηρούμε ουδέτερη στάση. Αν έχουμε αντιρρήσεις με τακτικές της δασκάλας είναι προτιμότερο να συγκρατηθούμε για να διαπιστώσουμε αν είναι πράγματι τόσο απαράδεκτες και σε αυτή την περίπτωση αναζητούμε την ίδια και συζητούμε μαζί της αντί να δείχνουμε στο παιδί τη δυσαρέσκεια ή ακόμη χειρότερα την αντιπάθειά μας για αυτήν. Επίσης, αν το παιδί κάνει παράπονα για την δασκάλα ή γενικότερα το σχολείο, προσπαθούμε καταρχήν να το ακούσουμε προσεκτικά χωρίς να πρέπει να πάρουμε θέση ή να δώσουμε λύση.

• Το σχολείο είναι πρωτίστως υπόθεση του παιδιού και για αυτό πρέπει να το βοηθήσουμε να αναπτύξει αυτονομία:
Όσο και αν είναι πιο εύκολο και πιο βολικό, δεν είναι καλό να βοηθάμε το παιδί φτιάχνοντάς του την τσάντα, παίρνοντας καθημερινά τηλέφωνα για να μας πουν τα μαθήματα επειδή δεν πρόσεχε ή λύνοντάς του τις ασκήσεις. Αν ζητάει τη βοήθειά μας αναζητάμε μαζί του τρόπους που θα το βοηθήσουν να τα κάνει όλα αυτά μόνο του. Του δείχνουμε έναν καλό τρόπο να τακτοποιεί την τσάντα, του παίρνουμε ένα μπλοκάκι για να σημειώνει τα μαθήματα, επιμένουμε στο να κάνει όλα τα μαθήματα μόνο του, έστω κι αν καμιά φορά δεν προλαβαίνει να τα τελειώσει. Του υπενθυμίζουμε ξανά και ξανά ότι στο σχολείο δεν πάει για να τα κάνει όλα τέλεια αλλά για να μάθει πράγματα που δεν ξέρει.

Λουΐζα Ιωαννίδου, Σχολική Ψυχολόγος 

 Πηγη

 

Τραυλισμός - Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

 

πηγη

Ο τραυλισμός αποτελεί μία διαταραχή της ομαλής ροής της ομιλίας. Μπορεί να εμφανιστεί επίκτητα ή αναπτυξιακά. Η αναπτυξιακή μορφή της διαταραχής αποτελεί τη συχνότερα εμφανιζόμενη μορφή τραυλισμού.

 

Πού μπορεί να οφείλεται

1. Νευρολογική δυσλειτουργία. Η αποκλίνουσα νευρολογική οργάνωση του μηχανισμού ομιλίας συνδυαζόμενη με την ευάλωτη ψυχοσύνθεση του παιδιού, αλληλεπιδρούν με αναπτυξιακούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες για να πυροδοτήσουν την εμφάνιση της διαταραχής.

2. Κληρονομικότητα. Συχνά συνυπάρχουν άτομα με ιστορικό τραυλισμού στον ευρύτερο οικογενειακό κύκλο του παιδιού.

 

Τα συμπτώματα

Βασικές συμπεριφορές

Επαναλήψεις ήχων, συλλαβών ή και λέξεων (ει...ει... είμαι καλά).

Μπλοκαρίσματα (π...αγωτό).

Επιμηκύνσεις (σσσυγγνώμη).

Δευτερεύουσες συμπεριφορές

Γκριμάτσες

Κλείσιμο ματιών ή άλλες εκφράσεις προσώπου

Βγάλσιμο της γλώσσας

Πίεση των χειλιών μεταξύ τους

Κινήσεις του κορμού ή των άκρων (χτύπημα χεριού)

Παρεμβολές λέξεων

Αποφυγή λέξεων

 

Ο ρόλος του λογοθεραπευτή

Ο λογοθεραπευτής μαθαίνει στο παιδί που τραυλίζει διάφορες τεχνικές ομιλίας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και παρέχει βοήθεια για καλύτερη αντίληψη και κατανόηση του προβλήματος. Η μείωση του τραυλισμού εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως η συχνότητα, η ένταση του προβλήματος και η αποδοχή του. Ο τραυλισμός δε θεραπεύεται, αλλά με τη θεραπεία το παιδί μαθαίνει να ελέγχει την ομιλία του και να μειώσει σημαντικά τα επεισόδια τραυλισμού.

Πηγη

Τι ώρα είναι; Παιχνίδι για ευχάριστες και εκπαιδευτικές ώρες

πηγη

Τι ώρα είναι; 

Παιχνίδι για ευχάριστες και εκπαιδευτικές ώρες