Περίληψη
Η σεξουαλικότητα και η κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά αποτελούν
ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα για τα άτομα με διαταραχές του φάσματος του
αυτισμού. Για τους γονείς η εκδήλωση αυτών των συμπεριφορών αποτελεί
αντικείμενο σοβαρής ανησυχίας, ενώ για τους επαγγελματίες είναι πρόκληση
η στάση των γονέων, των εκπαιδευτικών και της κοινωνίας, η πολιτική και
η νομοθεσία σχετικά με την προστασία των δικαιωμάτων στον τομέα αυτό,
το επίπεδο και η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, καθώς και η
εφαρμογή συμπεριφορικών προγραμμάτων.
Οι επιστημονικές αναφορές στο θέμα αυτό, είναι περιορισμένες
και εστιάζονται, κυρίως, στον τρόπο με τον οποίο οι αποκλίσεις στους
τομείς της κοινωνικής συνδιαλλαγής, της επικοινωνίας και προσαρμογής της
συμπεριφοράς, επηρεάζουν το ενδιαφέρον του ατόμου για δημιουργία στενής
σχέσης. Σήμερα οι επαγγελματίες διερευνούν κατάλληλους τρόπους
προσέγγισης, που λαμβάνουν υπόψη την τριάδα των ποιοτικών αποκλίσεων, το
ιδιαίτερο προφίλ μάθησης, τις ιδιαίτερες ανάγκες αυτού του πληθυσμού,
καθώς και τη μορφή της εκπαίδευσης, που μπορεί να προωθήσει την ανάπτυξη
και την ποιότητα ζωής. Η ανάγκη οργάνωσης προγραμμάτων εξατομικευμένης
εκπαίδευσης στην έκφραση συναισθημάτων και αναγκών για τη βελτίωση των
εμπειριών των ατόμων με αυτισμό είναι επιτακτική. Θέματα σχετικά με τις
δεξιότητες και την καταλληλότητα του ατόμου, που μπορεί να αναλάβει την
εκπαίδευση σ΄ αυτό τον ευαίσθητο τομέα απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, καθώς
και θέματα σχετικά με τις αποφάσεις ενός ατόμου με αυτισμό, που
αδυνατεί να πάρει πρωτοβουλία και να αποφασίσει. Η εμπειρία ενηλίκων
υψηλής λειτουργικότητας με διαταραχές του φάσματος του αυτισμού είναι
σημαντική πηγή πληροφοριών για επαγγελματίες και γονείς, ώστε να
οργανώσουν εγκαίρως, κατάλληλα προγράμματα εξατομικευμένης εκπαίδευσης
στον τομέα της σεξουαλικότητας, για να προωθήσουν την ποιότητα ζωής των
παιδιών τους.
Λέξεις κλειδιά: Aυτισμός, σεξουαλικότητα, εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
Εισαγωγή
Έχει πλέον αναγνωριστεί διεθνώς ότι οι ανάγκες των ατόμων με νοητικές
και αναπτυξιακές διαταραχές στον τομέα της σεξουαλικότητας δεν
διαφέρουν από τις αντίστοιχες ανάγκες των φυσιολογικά αναπτυσσόμενων
ατόμων. Σήμερα είναι διεθνώς αποδεκτό ότι τα άτομα αυτά έχουν δικαίωμα
να βιώσουν στενή σχέση και αμοιβαία τρυφερότητα, να εκφράσουν τις
ανάγκες τους ανάλογα με τους κοινωνικούς κανόνες, να εκπαιδευτούν στη
σεξουαλική αγωγή και στον οικογενειακό προγραμματισμό, ακόμη και να
παντρευτούν, αν το επιθυμούν και να έχουν πρόσβαση σε υποστηρικτικές
υπηρεσίες (Aunos et al. 2002).
Ωστόσο, ο μύθος της μειωμένης σεξουαλικότητας στα άτομα με
διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές κυριάρχησε μέχρι πρόσφατα, ενώ η
βιβλιογραφία και η εμπειρία σχετικά με το θέμα αυτό και την αντιμετώπιση
αντίστοιχων προβλημάτων είναι περιορισμένη. Σύμφωνα με την
Konstantareas και συν (1997), η έρευνα της σεξουαλικότητας είναι,
πράγματι περιορισμένη και εστιάζεται σε άλλες αναπηρίες εκτός από τον
αυτισμό. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, οι υποθέσεις και οι χειρισμοί των
επαγγελματιών στις περισσότερες περιπτώσεις πιθανών προβλημάτων
στηρίζονται, κυρίως, στις προσωπικές τους πεποιθήσεις και στα
πολιτισμικά δεδομένα (Torisky 1985; Haracopos et al. 1988).
Σήμερα, μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος των επαγγελματιών στον
τομέα του αυτισμού εστιάζεται στην προσέγγιση-αντιμετώπιση της
σεξουαλικότητας με ευαισθησία, αναγνωρίζοντας τις ιδιαίτερες ποιοτικές
αποκλίσεις στην κοινωνική αλληλεπίδραση, το ιδιαίτερο προφίλ μάθησης και
τις ιδιαίτερες ανάγκες αυτών των ατόμων (Holmes et al. 2005). Ωστόσο,
επειδή πρόκειται για φάσμα διαταραχών, που περιλαμβάνει άτομα με σοβαρές
γνωστικές και συμπεριφορικές αποκλίσεις, καθώς και άτομα με υψηλές
νοητικές δεξιότητες, μια προσέγγιση για όλους δεν είναι, προφανώς,
αποτελεσματική.
