 |
| πηγη |
Η μετάβαση από την παιδική ηλικία στην εφηβεία είναι μια περίοδος «νευρολογικής αναστάτωσης». Για έναν έφηβο με ΔΕΠΥ, οι απαιτήσεις του Γυμνασίου και του Λυκείου —όπως η οργάνωση του χρόνου, οι σύνθετες εργασίες και η κοινωνική πίεση— συχνά ξεπερνούν τις τρέχουσες εκτελεστικές του λειτουργίες. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο σχολικού άγχους και χαμηλής αυτοεκτίμησης.
1. Διαχείριση του Σχολικού Άγχους: Από την Παράλυση στην Πράξη
Το σχολικό άγχος στη ΔΕΠΥ συχνά εκδηλώνεται ως αναβλητικότητα. Ο έφηβος δεν "τεμπελιάζει"· ο εγκέφαλός του νιώθει "παράλυση" μπροστά σε έναν όγκο πληροφοριών που δεν ξέρει πώς να ταξινομήσει.
Πρακτικές Οδηγίες:
Η Στρατηγική των 5 Λεπτών: Ενθαρρύνετε τον έφηβο να δεσμευτεί ότι θα ασχοληθεί με μια δύσκολη εργασία μόνο για 5 λεπτά. Συνήθως, η δυσκολία βρίσκεται στην εκκίνηση. Μόλις το εμπόδιο της αρχής ξεπεραστεί, η συνέχεια είναι ευκολότερη.
Εξωτερική Οργάνωση: Οι έφηβοι με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται με τον αφηρημένο χρόνο. Χρησιμοποιήστε οπτικούς διοργανωτές (whiteboards) στον τοίχο του δωματίου τους, όπου τα καθήκοντα είναι χωρισμένα σε "Προς Υλοποίηση", "Σε Εξέλιξη" και "Ολοκληρώθηκαν".
Αποφόρτιση μετά το Σχολείο: Ο εγκέφαλος ενός εφήβου με ΔΕΠΥ κάνει διπλάσια προσπάθεια για να παραμείνει συγκεντρωμένος στην τάξη. Χρειάζεται ένα διάστημα «πνευματικής αποσυμπίεσης» (30-60 λεπτά) χωρίς ακαδημαϊκές απαιτήσεις μόλις επιστρέψει στο σπίτι.
2. Επικοινωνία με τον Έφηβο: Χτίζοντας Γέφυρες Εμπιστοσύνης
Στην εφηβεία, ο γονέας πρέπει να μετατοπιστεί από τον ρόλο του "διευθυντή" στον ρόλο του "προπονητή" (coach).
Πρακτικές Οδηγίες:
Αποφύγετε τις "Διαλέξεις": Ο εγκέφαλος με ΔΕΠΥ σταματά να επεξεργάζεται τον λόγο μετά τα πρώτα 2-3 λεπτά μιας παρατήρησης. Κρατήστε τις οδηγίες σας σύντομες, σαφείς και γραπτές αν είναι δυνατόν.
Εστίαση στις Λύσεις, όχι στο Λάθος: Αντί να ρωτήσετε "Γιατί ξέχασες πάλι το βιβλίο σου;", ρωτήστε "Τι θα μπορούσαμε να βάλουμε στην πόρτα για να σου το θυμίζει αύριο;".
Ενίσχυση της Αυτονομίας: Επιτρέψτε του να έχει λόγο στο πρόγραμμά του. Ρωτήστε: "Πότε πιστεύεις ότι θα έχεις περισσότερη ενέργεια για να κάνεις τα Μαθηματικά; Πριν ή μετά το φαγητό;".
3. Οδηγός "Emergency Kit" για τις Κρίσεις Άγχους
Όταν ο έφηβος νιώθει ότι "πνίγεται" από τις υποχρεώσεις ή μια κοινωνική απόρριψη, το νευρικό του σύστημα καταρρέει.
Βήματα Άμεσης Παρέμβασης:
Σωματική Ρύθμιση: Πριν μιλήσετε για το πρόβλημα, μειώστε τα αισθητηριακά ερεθίσματα (χαμηλώστε τα φώτα, κλείστε τη μουσική).
Η Μέθοδος 5-4-3-2-1: Ζητήστε του να ονομάσει 5 πράγματα που βλέπει, 4 που ακούει, 3 που μπορεί να αγγίξει, 2 που μυρίζει και 1 που μπορεί να γευτεί. Αυτό τον επαναφέρει στο "εδώ και τώρα".
Διαχωρισμός Συναισθήματος από την Πράξη: Επιτρέψτε το συναίσθημα ("Είναι λογικό να νιώθεις πίεση"), αλλά θέστε όρια στη συμπεριφορά ("Δεν είναι οκ να σπας πράγματα").
Στον χώρο της «Ειδικής Διαπαιδαγώγησης» στη Νέα Φιλαδέλφεια, γνωρίζουμε ότι κάθε έφηβος είναι μια μοναδική προσωπικότητα με τεράστιες δυνατότητες. Στόχος μας είναι να μετατρέψουμε το άγχος σε δημιουργικότητα και τη δυσκολία σε στρατηγική επιτυχίας.
Βιβλιογραφία
Brown, T. E. (2025). ADHD and the Adolescent Brain: A New Understanding of Executive Functioning. Routledge.
Siegel, D. J. (2024). Brainstorm: The Power and Purpose of the Teenage Brain. TarcherPerigee.
National Institute of Mental Health (2026). Adolescence and ADHD: Strategies for School Success.
Μανιαδάκη, Κ. (2025). Εφηβεία και ΔΕΠΥ: Οδηγός για Γονείς και Εκπαιδευτικούς. Εκδόσεις Gutenberg.
